A V Prasanna Gopal

We are all aware of the glorious uncertain ways of life. We have also experienced its twists and turns many times in our lives. And yet, we keep forgetting it. That is human nature. 

He was a dear friend for 50 years. Much more than a dear friend. One who shared life in all its sweet times as well as difficult ones. 

Having come to know that we were in Bangalore for a brief visit, he travelled with his wife last month from his usual place of living at Mysore, to meet us. We had a good time, with other friends in attendance too, exchanging views and catching up with times. He would be usually shuttling between USA, Singapore and India. He was in Mysore at that time. That was enough.

He got a copy of the play "Madhavi" released a few days ago. He remembered that he had not given me a copy of his own collection of poems. He promised it would be sent by courier on the next day. It arrived in Bangalore in three days.

By then it was time for us to proceed to USA. The usual routine after returning to our place and pressing engagements consumed a few days. It was now time to read his collection of poems and give him a feedback.

Today was the time for the biggest twist. He left us today. 

*****

Early years of 1970s, was a period marked by large expansion in the banking network in India. First round of nationalisation of banks in India in 1969 was followed by opening of large number of branches by these banks allover India. Bank jobs were attractive in the job market and offered a good opportunity for the young men and women looking for employment avenues. All eligible youngsters tried to get into banks and many succeeded. Those were the days of "One Life, One Job and One Spouse". Most of them continued till retirement. Many of them made great advancements in career progression as well. There were graduates from all streams and with all backgrounds.

A V Prasanna Gopal was one of them. He entered the banking industry in the mid-70s and continued till superannuation. He did great as a banker, and trainer. His energy and drive were recognised by the authorities in the bank. Always hardworking and exuding the traits of a good banker, he was liked by one and all. A man with a big heart and willingness to respond to social requirements and human necessities, he was much sought after as a trusted colleague. 

PNB is not a bank with many overseas branches. It is extremely difficult to get opportunities to work in overseas branches. There is severe competition and openings are very few. Prasanna was a automatic choice even in such circumstances and bank used his services at its Hong Kong branch. No need to mention that he did very well there as well. 

*****

With his friendly approach, great communication skills and varied experience in various banking areas, he was also a natural choice for the role of a trainer in the bank. Bank used his these skills for a trainers role in the bank's training system. First at Nagpur and then at Navi Mumbai, he was a highly successful trainer and very popular among the trainees as well as colleagues in the training system. We had great days working as trainers in parallel channels during those times. 

Two of us from Bangalore (Sri Krishna Kumar, popularly known as KK, was the other) were required to spend a week in Nagpur for job orientation before taking up assignments as Senior Inspectors. Prasanna and his family were in Nagpur at that time. He came to receive us at the airport and took us home instead of the lodging provided to us by the bank. We thought it was a courtesy visit and we would be moving out after sometime. That sometime never came. Prasanna and Smt Soumya kept us for the entire time with them and our movement again was only to the airport to catch the return flight. Such was the affection and love showered on us by the entire family.

*****

Kalidasa's "Meghadoota" is believed to have originated in the Ramagiri Hills, which is present Ramtek in Maharashtra. Ramtek is about 50 kilo meters from Nagpur. We made a trip to Ramtek during these days and had a wonderful time remembering the great poet, his works and all. The delightful trip had yet another highlight. The transit lunch of "Puliogare" and other items prepared by Smt Soumya consumed below a big banyan tree is remembered even now. The two lovely daughters in the family, Deepti and Divya, have since made big strides in their professional and personal lives. 

Prasanna was a very successful banker, but was much more as a person. The love for music, literature and painting, runs in their family. He had a great collection of music recordings and used to share every day in his WhatsApp groups. 

His collection of poems, "ಮನಃಪಟಲದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಚಿತ್ರಗಳು" (Photo given above) in Kannada language mirrors his and his family's outlook to life, and its pleasures and challenges. It also traces the various stages of life and is like a autobiography. Starting from a tribute to the mother, and moving through early years of married life, bringing up dear daughters and following through with subtle turns in life. There are poems about music, literature, family values and social responsibilities. 

*****

Thank you, dear Prasanna. For everything. You will be deeply missed.

ಎರಡು ಪಂಜರದ ಹಕ್ಕಿಗಳು

ಕಾವ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ನಮಗೆ ಆನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಆಗುವುವು ಎಂದು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕವಿ ಮಮ್ಮಟ (ನೈಷಧೀಯ ಚರಿತಂ ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳ ರಚಯಿತನಾದ ಶ್ರೀಹರ್ಷನ ಸೋದರಮಾವ) ಕಾವ್ಯಗಳಿಂದ ಆರು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಉಂಟೆಂದು ತನ್ನ "ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ" ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಆರು ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ (ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ) ಓದಬಹುದು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇದ್ದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದರೆ ರಸಾನುಭವ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳ ಅವಗಾಹನೆಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಹಿರಿದಾದ ಆನಂದ. ಇದನ್ನೂ ಮೀರಿದ್ದು ಇಂತಹ ಉತ್ತಮ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪಡೆದ ಪಾಠಗಳಿಂದ ನಮ್ಮಗಳ ಬಾಳು ಹಸನಾಗುವುದು. 

ಕಾವ್ಯದ ರಸಾನುಭವದಿಂದ ಬಂದ ಆನಂದ "ಕಾವ್ಯಾನಂದ". ಕಾವ್ಯ ಕೊಡುವ ಆನಂದ. ಕಾವ್ಯದಿಂದ ಪಡೆವ ಆನಂದ. ತಿಳಿದವರು ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. "ಕಾವ್ಯಾನಂದ" ಎಂದು ಕವಿಗಳು "ಕಾವ್ಯನಾಮ" ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಉಂಟು. 

*****

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ "ಕಾವ್ಯಾನಂದ" ಎನ್ನುವ ಕಾವ್ಯನಾಮ ಇರುವವರು ಇಬ್ಬರು ಮಹನೀಯರು. ಮೊದಲನೆಯವರು ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯ ಪುಣೇಕರ (1870-1929) ಅವರು. (ಕೆಲವು ಕಡೆ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯ ಕಿತ್ತೂರ ಎಂದೂ ಉಂಟು). ಇವರು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಿತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಹಳಗನ್ನಡಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದಾಮ ಪಂಡಿತರು. 'ಬಾಲರಂಜನ" ಅನ್ನುವ ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋಕಾಕ ತಾಲ್ಲೂಕು ಬೆಟಗೇರಿ ಗ್ರಾಮದ ಡಾ. ಬೆಟಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ (1900-1982) ಕಿತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕಾವ್ಯಾನಂದರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದವರು. 

ಕನ್ನಡ ನವೋದಯ ಕಾಲದ ಹಿರಿಯ ಲೇಖಕ, ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರಾದ ಬೆಟಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರು ಮೊದಲ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಈ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯ ಪುಣೇಕರರಿಂದ ಕಲಿತವರು. ಪುಣೇಕರರವರ ಕಾವ್ಯನಾಮ "ಕಾವ್ಯಾನಂದ" ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ ಕಾವ್ಯನಾಮ "ಆನಂದಕಂದ" ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. 

"ಕಾವ್ಯಾನಂದ" ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತರಾದವರು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಡಾ. ಸಿದ್ದಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕ (1918-1994) ಅವರು. ಹಿರಿಯ IAS ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸಿದ್ದಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕರು ಮಾಡಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ. ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಮುಂತಾದ ಮಾನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದವರು. ದೊಡ್ಡ ಹುದ್ದೆಯ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ಮಾಡಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಅಪಾರವಾದುದು. ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡಿರುವ ಅನುಪಮ ಸೇವೆಯ ಗುರುತಾಗಿ 1985ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೆಯ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಯ ಗೌರವ ಅವರಿಗೆ ಸಂದಿತು. "ವಚನೋದ್ಯಾನ" ಅನ್ನುವ ಅವರ "ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ವಚನಗಳು" ಮತ್ತನೇಕ ಕೃತಿಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಯೋಗ್ಯವಾದುವು. 

ಈ ಕಾವ್ಯಾನಂದರ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳದವರು ವಿರಳ. "ಅಜ್ಜನ ಕೋಲಿದು ನನ್ನಯ ಕುದುರೆ", "ದೋಸೆ, ದೋಸೆ, ತಿನ್ನಲು ಆಸೆ", "ಇವರ ಬಿಟ್ಟು ಇವರ ಬಿಟ್ಟು ಇವರ್ಯಾರು?", "ನಂಜನಗೂಡಿನ ರಸಬಾಳೆ" ಎನ್ನುವ ಹಣ್ಣು ಮಾರುವವನ ಹಾಡು, "ನೀನೂ ನನ್ನಷ್ಟಿದ್ದಾಗ", ಮುಂತಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಲೇ ನಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯ ಕಳೆಯಿತು. "ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯ" ಎನ್ನುವ ಅರೇಬಿಯನ್ ನೈಟ್ಸ್ ಕತೆಗಳು, ಶುಕವನ, ಸಮುದ್ರಲೋಕ ಮುಂತಾದುವು ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನವರೂ ಓದಿ ಆನಂದ ಪಡಬಹುದಾದ ಕೃತಿಗಳು. 

*****

ಸುಮಾರು ಅರವತ್ತು ವರುಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಮಾತು. ನಾವು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ,  ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾವ್ಯಾನಂದರ "ಪಂಜರದ ಹಕ್ಕಿ" ಎನ್ನುವ ಪದ್ಯವೊಂದು ಇತ್ತು. ಬೇಡನೊಬ್ಬನ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದು ಪಂಜರದೊಳಗೆ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವ ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ತನ್ನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಡು ಅದು. ಅದೊಂದು ಶೋಕಗೀತೆ. ಅದರ ಸಾಲುಗಳು ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗುಯಿಗುಡುತ್ತವೆ:

ನಾನು ಪಂಜರದ ಪಕ್ಷಿ 

ಇನ್ನು ನನಗಾರು ಗತಿ 

ಕೇಳಬಯಸುವಿಯೇನು ನನ್ನ ಕಥೆಯಾ?

ಬಹುದೂರ ಯಾವುದೋ ಪರ್ವತದ ಓರೆಯಲಿ 

ಮರದ ಕಿರು ಪೊಟರೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಬಂದೆ 

ಆ ತಮ್ಮ ಆ ತಾಯಿ, ನನ್ನಣ್ಣ ತಂಗಿ 

ಅವರ ಜೊತೆಯಲಿ ನಾನು ನಲಿಯುತಿದ್ದೆ

ಮುಂದೆ ಬೇಡನೊಬ್ಬನ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಡು ಈಗ ಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಯಾಗಿ ನರಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಅದರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸವಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪರಿಯನ್ನು ಗೀತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಓದುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸೊಗಸು, ಬಂಧನದ ಬಿಸಿ, ಇವೆರಡನ್ನೂ ಮನ ಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 

ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಅವುಗಳದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಿದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ವಿಶೇಷತೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಾ, ತೆಲಾಡುತ್ತಾ, ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ವಿಹರಿಸುವ ಗುಣ. ಮೀನಿಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಈಜಾಡುವುದು ತಪ್ಪಿದರೆ ಅದರ ಕೊನೆ ಬಂದಿತು. ಅಂತೆಯೇ, ಹಾರಾಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ತಪ್ಪಿದ ಹಕ್ಕಿ ಬದುಕಿದ್ದರೂ ಸತ್ತಂತೆಯೇ. ಕೇವಲ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಬದುಕಿದೆ ಎಂದು ಭಾಸವಾಗಬೇಕು. ಆ ಕಾರಣ ಹೇಗಾದರೂ ಈ ಪಂಜರದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಹಾರಾಡುವ ಸುಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದರ ಜೀವನದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ತೇಲಾಡುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿದೆ.

*****

ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವಿತದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆ ಒಂದು ಪಕ್ಷಿಯಿದೆ. ಅದು ಮನಸ್ಸು ಎನ್ನುವ ಪಕ್ಷಿ. ಈ ಪಕ್ಷಿಗೋ ಯಾವ ಬಂಧನಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಪಂಜರದ ಒಳಗಡೆ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೊರಗಡೆ ಹಾರಾಡುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು! ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಹೇಳುವುದು "ಮನೋವೇಗ" ಎಂದೇ. ಅದು ವಾಯುವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಎಷ್ಟೊಂದು ಅಧಿಕ! ಅದು ಒಂದೆಡೆ ನಿಲ್ಲುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹಾರಾಡುವುದೇ ತನ್ನ ಚಾಳಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಕ್ಕಿ. ಹೀಗೆ ಹಾರಾಡುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಆಯಾಸವೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮಾಹಾಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರಯಾಸವೇ. ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅದು ನಿಲುಕದ ಕೆಲಸ.

ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಹಕ್ಕಿಯೂ ಇದೆ. ಅದು "ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿ". ಇದೊಂದು ಪಾಪದ ಪಕ್ಷಿ. (ಪಾಪ ಅಂದರೆ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪಗಳ ಪಾಪವಲ್ಲ). ಅದು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ತಕ್ಷಣ ಒಳಸೇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಜೀವನ. ಅದೇನಾದರೂ ಹೊರಗಡೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಒಳಗಡೆ ಬರದಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಮುಗಿಯಿತು. "ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿ ಹಾರಿಹೋಯಿತು" ಅನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಗಮನ ಅದರಮೇಲೆ ಹೋಗುವುದು ಅದಕ್ಕೆ ಏನಾದರೂ ತೊಂದರೆ ಆದಾಗ ಮಾತ್ರ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಎನ್ನುವ ಪಕ್ಷಿಯದೇ ಎಲ್ಲ ಕಾರುಬಾರು.

ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಶ್ರೀ ಕುಲಶೇಖರ ಆಳ್ವಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ "ಮುಕುಂದಮಾಲಾ" ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ  ಈ ಮನಸ್ಸು ಎನ್ನುವ ಹಕ್ಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:

ಕೃಷ್ಣ ತ್ವದೀಯ ಪದಪಂಕಜ ಪಂಜಾರಾಂತಂ 
ಅದೈವ ಮೇ ವಿಷತು ಮಾನಸರಾಜಹಂಸಃ 
ಪ್ರಾಣ ಪ್ರಯಾಣ ಸಮಯೇ ಕಫ ವಾತ ಪಿಥೈ: 
ಕಂಠಾವಿರೋಧನವಿಧೌ ಸ್ಮರಣಂ ಕುತಸ್ತೇ?

"ಹೇ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ! ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವು ಈ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವಾಗ ದೇಹವನ್ನು ಕಾಡುವ ಕಫ, ವಾತ, ಪಿತ್ಥ ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ಮಾತು ಹೊರಡದೇ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಬರುವುದು ದುಸ್ತರ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ (ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಹಾರಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ) ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಎನ್ನುವ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಈಗಲೇ ನಿನ್ನ ಚರಣಗಳೆಂಬ ಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಕೂಡಿಸಿ ಪಂಜರದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಬಿಡು!"

"ಎಂದೋ ಹೋಗುವ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಈಗಿನಿಂದ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ? ಆ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ" ಎಂದು ಸುಮ್ಮನಿರುವಂತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣವು ಯಾವಾಗ ಹೋಗುವುದೆಂದು ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು? ಈಗಿನಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರಲಿ ಎಂದು ಭಾವ. 

"ಮುಕುಂದಮಾಲಾ ಸ್ತೋತ್ರ" ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ ಓದಬಹುದು.

*****

ನಮ್ಮ ಜೀವನಗಳ ಕಥೆಯೂ ಈ ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳ ರೀತಿಯ ಮಧ್ಯೆ ತೊಳಲಾಡುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಯ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ವಯಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಹಾರಾಡಲು ಬಯಸುವುದು. ಯಾರ, ಯಾವ ಅಂಕೆ-ಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಗೂ ಅದು ಬಗ್ಗದು. ಸ್ವಲ್ಪ ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯ ಕುಂದಿದಂತೆ, ರಕ್ತಪುಷ್ಠಿ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆ ಹೀಗೆ ಹಾರಾಡುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಬುದ್ಧಿ ಯೋಚಿಸುವುದು. ಆದರೆ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಅಭ್ಯಾಸ ಬಿಡಬೇಕಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸು ಕೇಳದು. ಹೀಗೆ-ಹಾಗೆ ತೊಳಲಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆ ಬಂದೇಬಿಟ್ಟಿತು!

ಶ್ರೀ ಕುಲಶೇಖರ ಅಳ್ವಾರ್ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ಪುಸ್ತಕ ಓದಿದರೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರೆ ತಿಳಿಯುವ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಅನುಭವದಿಂದಲೇ ಬರಬೇಕಾದದ್ದು. ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಮ್ಮ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಕೆಲಸಗಳಿಗೇ ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾದ ಕಾಲ ಬಂದೇಬಿಡುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಕಾಲ ಉಗುರುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಸಹಾಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಾರೋಗ್ಯವಾದಾಗ ವೈದ್ಯರ ಬಳಿ ಹೋಗಲೂ ತ್ರಾಣ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರೋ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೋ, ಕರುಣೆಯಿಂದಲೋ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಬರುವುದು. ತಾವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಒಂದು ದಿನವೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡದವರೂ ಕೂಡ ಈಗ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ನೆರವಿಗೆ ಕಾತರಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಇವೆಲ್ಲ ಅನುಭವದಿಂದ ತಿಳಿಯುವ ವಿಷಯಗಳು. 

ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು. ಒಂದು ಪಂಜರ. ಒಂದು ಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಹೊರಗಡೆ ಹೋಗಲು ಕಾತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಹೊರಗಡೆ ಹಾರುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ಯಜಮಾನ ಅದನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನ ಪಾದಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಹಾಕಲು ಚಡಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದೇ ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಜರ ಅನ್ನುವ ನಿಜವಾದ ಕಥೆ. 

Bilingual or Side-by-Side Books

Classic literary works, created by all-time great poets in many languages, are not known to large sections of readers allover the world. They are available to such readers only when a translation of the work in a language known to them is made available. When some interested readers find the translated work very interesting and desire to read the original, even by making efforts to learn the language of the original work, it is indeed a difficult task. To start with, they have to obtain both the books, shift their attention frequently between the two books, and even after all these efforts the reader may not get the full essence of the work. 

"Kannada Mahabharata" (Karnata Bharata Kathamanjari) written by Sri Gadugina Naranappa, better known as Kumaravyasa Bharata, can be a case in example. Kannada readers know that it is an excellent creation and read wherever Kannada language is spoken. But its existence itself is not known in some parts of the world. 

*****

There was a blog post in Roundtheclockstories, some fourteen years ago, titled "Alert Young Brains". Please click here to read it. While discussing the efficiency of brains of children it was noted that a three year baby's brain would have formed about 1000 trillion connections, which is twice as much as an adult has! After the child reaches the age of ten, a process known as "Pruning" takes place and the brain sheds half the connections. It is precisely for this reason that children are capable of learning complex rules of grammar and many languages simultaneously and quickly. Providing proper facilities to children between the ages three to ten will enable them to learn many things which would stand them in good stead in their future lives.  

There is a lot of discussion about the language in which children should learn in the formative years. What should be the medium of instruction in the early years of the child's education? Lot of noise is made about learning in "Mother-tongue". What is mother-tongue? In the era of migration from one part of the world to another part of the world for education and making a living etc., there are many cases where a mother does not even speak her own language! Husband and wife speak a third language at home, and a child born in such a family would believe that the third language itself is its mother-tongue. There is nothing wrong with this reality, but in the context of learning, reading and appreciating the valuable literature in the language of their ancestors, there will be a vacuum.   

*****

The vacuum referred above is visible in our own experiences. Moving away from a place where one's mother-tongue is spoken, getting married to a person from another background and language, communicating in a mutually known language which is neither's language happen routinely. Children born in such families understand the languages of their parents, to different extents, but do not know reading or writing that language. You read a book to them, they understand. But they cannot read on their own. 

Side-by-side books or Bilingual books address this issue in a exemplary manner. They may even motivate the next generation to learn the language of their parents. These books provide the same work or story in both languages simultaneously. It can be in one language on the left side (usually the original) and another language (usually the translation) on the right side. Alternatively, it can be one para or stanza of the original followed by its translation and so on. These formats help the readers to compare and understand the background, sentence structure, grammar and usage of words. 

The next issue is one of "who reads them"? Children are the obvious first group. We have read Gulliver's Travels and Robinson Crusoe, and stories of Oliver Twist and Tom Sawyer in our childhood. We did not know the background and culture in which those works were written. Had we known the full background of those works, our understanding would have been much sharper. The next group would be of those who know the language and understand it when spoken, but don't know reading or writing. Those learning a new language would be the next group. There are countries where Permanent Residency or Citizenship is given to immigrants who know the language of that country. Bilingual books facilitate easy learning of such required languages. 

Such books help learners through improved comprehension, establish cultural connection, ease of learning and saving time as well. There is also something known as "Three Book Rule". Timothy Ferriss, an American entrepreneur, investor and author suggests reading of three books on any topic by three different authors to get a clear perspective about it. Dual language books help in achieving such objectives. 

A play titled "Madhavi", written in Kannada as a follow-up of two blog posts in Kannada on this blog site, was released two months ago. Many readers who understand the language of the book, but cannot read it, have requested an English translation of the same to enable them to understand its contents. This has led to the idea of exploring a Dual language edition of the book. 

*****

Dr Rohan Narayana Murty, founder and CTO of Soroco, a technology company did his PhD in USA from Harvard University. Son of Sri N R Narayana Murthy and Smt Sudha Murty, Dr Rohan gave a generous gift of 5.2 million US Dollars to the Harvard University Press to bring out books covering greatest Indian literature works to readers allover the world. Through "Murty Classical Library of India" Harvard University Press has brought out many Bilingual books that have spread the rich Indian literature of various Indian languages through English translations. 

Kumaravyasa Bharata, picture given above, is one of them. Raghavanka's Harischandra Kavya is another. There are many such books of various other Indian languages as well, thus familiarising the rich Indian literature to the corners of the world. Interested people can further explore the vast treasure through Murty Classical Library of India. 

One Big Turbulence

 

Over the last five decades, United Arab Emirates (UAE) has developed as a major global hub and economic centre, capitalising on its location, vast reserves of Natural Gas and business-supportive policies. It has created wonderful infrastructure over the decades and has many firsts in the world of trade and commerce. Dubai and Abu Dhabi have also become major tourist destinations. This has led both investors and workers to find remunerative markets and sources of livelihood for millions respectively.

Emirates Airlines is a subsidiary of the Emirates Group, owned and controlled by the government. This airlines has acted as a powerful tool in developing Dubai as a centre in this phenomenal transformation. Emirates offers over 500 flights a day to nearly 100 destinations all over the world by owning one of the largest aircraft fleets in the world. It has made a name for itself in the airline industry due to its on-time performance, competitive fare structure, neat and clean aircrafts and facilities, and courteous service. Many aspects of its operations are good examples in a customer service training session. Those who have flown on its aircrafts would have seen and experienced this. 

In a blog post written three years ago, titled "No turbulence, please", we had seen how an Airbus A 380-800 Emirates flight from Los Angeles to Dubai did not experience even a single turbulence during its entire 16 hour flight. The seat belt sign did not come on again once the aircraft took off and reached the cruising height till the time of landing in Dubai. This was due a combination of various factors like the magnificent aircraft, weather conditions, skilled pilots and chosen path, among others. Please click here to read the post for further details.

*****

There was an occasion to fly on the same route on the same airline and aircraft, in the reverse direction, yesterday (8th May, 2026). The flight was from Dubai to Los Angeles. The stay in the aircraft was of over 18 hours. It was a turbulent flight, but entirely for reasons not attributable to airline or airline industry. It was indeed a case of "One Big Turbulence". (Incidentally seat belt sign came on only once during the entire flight due to technical reasons!). No need to eloberate on this. Everyone knows that the real turbulence is the ongoing conflict in the area around "Strait of Hormuz".

The conflict that has developed in the area around the "Strait of Hormuz" on the last day of February has not yet reached any solution point. Claims and counter-claims have intensified and large populations allover the world have been facing the heat. The disruption in supplies of essential energy sources and resultant inflation have been haunting the populations all over the world. It has come to even a situation where restaurants have been forced to trim their "Menu cards" and add a "Gas cost" to the bill the customer finally pays. Items like Upma and Poha have become life-savers as they can be prepared once in bulk and served the whole day (or night) as against then and there prepared and much preferred Dosa and its cousins.

Safety concerns due to the conflict have made the travellers to choose alternate routes to meet their travel requirements. Those travelling from India and neighbouring countries to east coast of continental America are choosing airline routes via Europe and those going to the west coast of continental America are choosing the routes via Singapore and Japan. Aviation fuel has become costlier and hence increased the fares offered by the airlines. Some of those who had booked travel via Dubai had to cancel and look for alternate arrangements. Airlines flying via middle-east centres had to merge flights due to such cancellations, fly smaller aircrafts in place of giants like Airbus A-380, as well as address safety fears in the minds of travelling people. These were not imaginary feals, but real and subsisting ones. 

*****

Just as we were packing bags for the journey, the airline informed that the itinerary was modified, and postponed by four days. Coupled with it, the first flight was changed as well, thus adding an element of extended wait of over 8 hours in Dubai in place of an earlier one and half hour gap that just met the change of aircrafts. This brought in various other challenges:

• Extending stay accommodation at the place of origin of the journey.
• Managing resultant costs and physical inconvenience.
• Managing issues arising from delayed arrival at destination like rescheduling or cancelling future appointments, further travel plans etc. 
• Handling issues like supplies, and more importantly medicines and allied requirements.
• Inconvenience of being unable to attend scheduled events and functions etc. 
• Being subjected to longer wait times at connecting flight points which can be very difficult especially to the sick, aged and small children.
• Dealing with emotional and psychological problems arising from the above issues.
• Other similar issues arising from the above reasons.

These problems can arise to any one travelling at the given point in time. What are the lessons that can be learnt from this "One Big Turbulence"?

*****

Some solutions for the above problems can be are as under:

• Planning and booking alternate flights through undisturbed routes, if the departure date cannot be changed. Doing this at the first sight of trouble may save a lot of money.
• Extending accommodation or finding a standby place for stay to cover the extended period.
• Planning for additional financial resources to meet the disrupted travel plans.
• Planning and getting additional supplies, especially medicines, baby foods etc.
• Cancelling or rescheduling appointments for meetings, medical checkups etc. 
• Finding solutions for extended waiting times at connecting flight points.
• Reading "Bhagavadgita" or similar epics for psychological and emotional stability. Though some may find it laughable, it can be very good risk management tool in such situations!

Extended wait times have problems and solutions for them. Only we should know about them.

• When the plan is changed by the airline, we have the option of accepting or rejecting it. This option should be exercised.
• When alternate plan is offered by the airline, if it suits us, we have to communicate acceptance appropriately. Not doing this may result in the airline cancelling the offer!
• When there is an extended wait time at connection points, airline companies offer the travellers access to special lounges or even hotel accommodation if the wait period is over 8 hours. But this is not given automatically to everyone. They are given if you ask for it. Like the louder crying child getting the first milk. We should learn to ask for it. 
• If the hotel accommodation is outside the airport in the transit country, a requirement of visa may arise. This should be checked.
• If there is a visa requirement, it should be immediately applied for. otherwise there can be long waits for "Visa on arrival" in such situations.
• Travel arrangements from the airport terminal to hotel and back, food payments etc. must be checked with the airlines. Airlines do not offer anything on their own. If you ask for accommodation you will get it. If you ask for transportation you will get it. If you ask for food voucher, you may get it. These are the rules of the game!

*****

We had to wait inside the aircraft in Dubai for more than an hour before take-off due to technical reasons like heavy traffic. Consequently, food service etc. were considerably delayed. Due to the conflict, aircraft had to fly over a longer path to avoid the conflict area. Thus a normal 16 hour flight became one of over 18 hours. Planning and patience are the essential  requirements to tide over such turbulent times. 

ಪವಮಾನ ಮತ್ತು ಪೂಯಮಾನ ಹೋಮಗಳು

 

ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಾನು ಕೊಳಕಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದವರು ಅಸಹ್ಯ ಪಡದೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಚಿಸುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬೇಕೆಂದು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣಲು ಒಳ್ಳೆಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪರಿಕರಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುವುದು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ನಾಗರೀಕತೆ ಬೆಳೆದಂತೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ದಿನನಿತ್ಯ ಕಾಣುವ ದೃಶ್ಯ. ಸೌಂದರ್ಯ ವರ್ಧಕಗಳ ಸಂಬಂಧದ ಉದ್ಯಮವು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರುಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. 

ಏನೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮನೆಯ ಹೊರಗಡೆ ಹೋಗಿ ಬಂದಾಯಿತು. ಹೊರ ಪ್ರಪಂಚದ ಧೂಳು, ಹೊಗೆ, ಅಂಟು ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಮಳೆ-ಗಾಳಿ, ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲೇ ತಯಾರಾದ ಬೆವರು ಮುಂತಾದುವುಗಳಿಂದ ದೇಹ ಮಲಿನವಾಯಿತು. ಇದು ದಿನ ಆಗುವುದೇ. ಏನು ಮಾಡುವುದು? ಆದ್ದರಿಂದ ಹಾಗೇ ಇದ್ದುಗೊಳ್ಳಲಿ. ಹೀಗೆಂದು ನಾವು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮನೆಗೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಕೈ-ಕಾಲು, ಮುಖ ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಳೆ ಆಗಿದ್ದರೆ ಸ್ನಾನವೂ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಮೊದಲು ಧರಿಸಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆ-ಬರೆಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಶುಭ್ರವಾದ ಅರಿವೆ ಧರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ವಿಚಾರವೇ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ "ಸದ್ಯ, ಈಗ ಆರಾಮ ಎನಿಸಿತು" ಎಂದು ನಮಗೆ ನಾವೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಹತ್ತಿರವಿದ್ದವರಿಗೆ ಹಾಗೆ ಹೇಳುವುದೂ ಉಂಟು. 

ಈ ರೀತಿ ಶುಭ್ರವಾಗುವುದಕ್ಕೇ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಹೊರಗಡೆ ಹೋಗುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಳೆ-ಗಲೀಜು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡುತ್ತೇವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪರಿಕರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಧೂಳಿನ ವಾತಾವರಣ ಅಥವಾ ಬಿಸಿಲಿನ ಝಳದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಂಪು ಕನ್ನಡಕ ಇರಬಹುದು. ಮಳೆ ಬರುವ ವಾತಾವರಣ ಇದ್ದರೆ ಒಂದು ಛತ್ರಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆ ಇರಬಹುದು. ವಾಹನ ಬದಲಿಸಬಹುದು. ಸ್ಕೂಟರಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ಬದಲು ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಬಹುದು. ಈ ರೀತಿ ಮುಂದೆ ಆಗುವ ಕೊಳೆ  ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ. 

*****

ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಾವು ಆಗಾಗ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ರೋಗ-ರುಜಿನಗಳು ಬರುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಹೀಗೆ ಕಾಯಿಲೆ-ಕಸಾಲೆಗಳು ಬಂದಾಗ ಅವುಗಳ ಪೀಡೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಮತ್ತೆ ಪೂರ್ಣ ಅರೋಗ್ಯ ಪಡೆಯಲು ಸೇವಿಸುವ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ "ರೋಗ ನಿವಾರಕ" ಔಷಧಿಗಳು ಅನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಅಂತೆಯೇ ನಮಗೆ ರೋಗ ಬರದಿರಲು ಕೆಲವು ಔಷಧಗಳನ್ನು, ಟಾನಿಕ್ಕು ಮೊದಲಾದುವುಗಳನ್ನೂ ಸೇವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವ್ಯಾಕ್ಸಿನೇಷನ್, ಬೂಸ್ಟರ್ ಮುಂತಾದುವು. ಇವುಗಳಿಗೆ "ರೋಗ ನಿರೋಧಕ" ಅನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಆಗಲೇ ಬಂದು ವಕ್ಕರಿಸಿರುವ ರೋಗದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ರೋಗ ನಿವಾರಕಗಳು. ರೋಗವೇ ಬಾರದಿರಲು ರೋಗ ನಿರೋಧಕಗಳು!

ಕಾನೂನಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳುವಾಗ ಕಾನೂನಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು "ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾನೂನು" (Substantive law) ಎಂದು. ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾನೂನು "ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿ" ಮತ್ತು "ಅಪರಾಧಗಳು" ಇವುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು "ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನ ಕಾನೂನು" (Procedural law) ಎಂದು. ಇವು ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕಾನೂನುಗಳು ಇವೆರಡರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಸೇರುತ್ತವೆ. 

***** 

ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವಿಷಯ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆ ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅದು ಒಂದು ಗೊಂದಲದ ಸ್ಥಿತಿ. ಪೂರ್ತಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದು, ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆದು, ಕೊನೆಯ ತೀರ್ಮಾನ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಗೊಂದಲ ನಿವಾರಣೆ ಆಯಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ "ಸರ್ಕಾರೀ ಆದೇಶ" (Goverement Order) ಆಯಿತು ಅನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಹೀಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ಹೊರಬಿದ್ದಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲ. 

ವೇದಗಳನ್ನು ನಂಬುವವರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ಈ ರೀತಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶದಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಹೀಗಿರಬೇಕು" ಅಂದರೆ ಹೀಗೆಯೇ ಇರಬೇಕು. ಹಾಗಿರುವಂತಿಲ್ಲ. "ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕು" ಅಂದರೆ ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಏಕೆ ಎಂದು ಕೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಯಾಕಂದರೆ ಚರ್ಚೆಯ ಕಾಲ ದಾಟಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶ ಹೊರಬಂದಿದೆ. ಈಗ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಆದೇಶಗಳ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ದಯೆ-ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ, ಅಂತಃಕರಣ, ಸ್ವಲ್ಪ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್ ಮಾಡು, ಇಂತಹವುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. 

*****

ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ಲೌಕಿಕ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ತಾತ್ವಿಕ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಅನ್ವಯ ಹೇಗೆ? ದೇಹ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಬೇರೆ ಬೇರೆ. ದೇಹವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಮುಂದಿನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಆತ್ಮ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕ ಎಂಬುವುವು ಉಂಟು. ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯ ಎಂದುಂಟು. ಹೀಗೆ ನಂಬಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಸಮಾಚಾರ ಏನು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹೇಗೆ? ಇವು ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳೇ. 

ಋಗ್ವೇದದ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಮಂಡಲದ ಕಡೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು "ಕರ್ಣ ಮಂತ್ರಗಳು" ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೀವಿತದ ಕಡೆಯ ಭಾಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಅಂತ್ಯ ಕಾಲ ಬರಬಹುದು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದು ಕಾಲ ಕಳೆಯುವ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿಬರಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದು ಮಲಗಿದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಅಂತ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಕ್ಕಳೋ, ಬಂಧುಗಳೋ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷವಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಪರಿಪಾಠವಿದೆ. ಇವೇ ಕರ್ಣ ಮಂತ್ರಗಳು. 

ವೇದಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಗಳೂ ಪವಿತ್ರವಾದುವೇ. ಅದಕ್ಕೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದು. ಆದರೂ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ "ಯಾವುದು ಮುಖ್ಯ?" ಎಂದು ಹುಡುಕುವುದು ಮಾನವ ಸಹಜ ಅಭ್ಯಾಸ. ಹೀಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಮಂಡಲದ ಭಾಗಗಳನ್ನು "ಪವಿತ್ರನಾಮ್ ಚ ಪವಿತ್ರಂ" ಎಂದು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳುವ ಒಟ್ಟು ಸೂಕ್ತಗಳು 114 ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಲ್ಲಿ 1,108 ಋಕ್ಕುಗಳಿವೆ. 

ಇವುಗನ್ನು ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗ (ಪೂರ್ವ ಭಾಗ) 67 ಸೂಕ್ತಗಳ 610 ಋಕ್ಕುಗಳು. ಎರಡನೆಯ ಭಾಗ (ಉತ್ತರ ಭಾಗ) 47 ಸೂಕ್ತಗಳ 498 ಋಕ್ಕುಗಳು. ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನು "ಪವಮಾನ ಸೂಕ್ತ" ಎಂದೂ, ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು "ಪೂಯಮಾನ ಸೂಕ್ತ" ಎಂದೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ "ಪವಮಾನ ಸಂಜ್ಞಕ ಸೋಮ". ಸೋಮ ಅನ್ನುವ ಪದಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲಾರ್ಥಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೋಮ ಅಂದರೆ ಚಂದ್ರ. ಸ-ಉಮಾ (ಅಂದರೆ ಉಮೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವನು) ಎಂದು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿದ್ದಾಗ ಶಿವನೂ ಸೋಮ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿಗೂ ಸೋಮ ಶಬ್ದ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ ಅನ್ನುತ್ತಾರೆ. 

*****

ಸೋಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಬಳ್ಳಿ. ಅದೊಂದು ಬಲು ವಿಶೇಷಕರ ಬಳ್ಳಿ. ಎಲ್ಲ ಬಳ್ಳಿ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯ. ಹಿಮಾಲಯದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಅನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ "ಲತೆ" ಎಂದು ಹೆಸರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು "ಸೋಮ ಲತೆ". ಅದರ ರಸವು ಬಹಳ ಅಮೂಲ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ರಸವನ್ನು ಹೋಮ-ಹವನಗಳಲ್ಲಿ ಹವಿಸ್ಸಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸೋಮಲತೆಯ ಮರ್ದನ (ಜಜ್ಜಿ ರಸ ತೆಗೆಯುವುದು), ರಸ ಶೋಧನ (ರಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಶೇಖರಿಸುವುದು), ಸಂಸ್ಕರಣ (ಹೀಗೆ ಶೇಖರಿಸಿದ ರಸಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮ ಮಾಡುವುದು), ನಂತರ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು, ಮುಂತಾದುವು ಈ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. 

ಹೀಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡುವಾಗ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ಬೇಕಾದ ವರಗಳನ್ನು ಬೇಡುವುದು, ಬೇಕಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು. ಸ್ತುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಸುವಾಗ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುವುದು. ಈ ಸೋಮರಸದ ಬಣ್ಣ ಹಳದಿಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಪು. ಇದು ಮುಖ್ಯ ಹೋಮದ್ರವ್ಯ. ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ನಂತರ ಮಿಕ್ಕ 'ಸೋಮರಸ" ಪ್ರಸಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವುದು. ಇದೇ "ಸೋಮಪಾನ". ಈಗ ಸೋಮಲತೆ ಸಿಗದಿರುವುದರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಹೋಮದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಪವಮಾನ ಸೂಕ್ತದ ಭಾಗ ಐಹಿಕ ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಂತೆ. ಇದು ರೋಗನಿವಾರಕದಂತೆ ಪಾಪನಿವಾರಕ. ದೇಹಕ್ಕೆ ರೋಗಗಳು. ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಪಾಪಗಳು. ರೋಗಗಳಿಗೆ ರೋಗನಿವಾರಕ ಔಷಧಗಳು. ತಿಳಿಯದೆ ಮತ್ತು ತಿಳಿದೂ ಮಾಡಿ ಶೇಖರಿಸಿರಿವ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ "ಪವಮಾನ ಹೋಮ". ಮೊದಲು ಶುಚಿ ಆಗುವುದು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೊಳೆ ಆಗದಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ.

ಪೂಯಮಾನ ಸೂಕ್ತದ ಭಾಗ ದೇಹಾವಸಾನದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುವುದಂತೆ. ಜನನ-ಮರಣ ಚಕ್ರದಿಂದ ಹೊರಗಡೆ ತಂದು ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾದ ಶ್ರೀ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಕೊಡುವಂತೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಈ ಕಾರಣ ಇದು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನಂತೆ. ಈ ವ್ಯಾಕ್ಸಿನೇಷನ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುವ ರೋಗ ನಿವಾರಣೆ. ಇದು "ಪೂಯಮಾನ ಹೋಮ" ಮಾಡುವ ವಿಶೇಷತೆ.  

ಈ ಎರಡೂ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ "ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾನೂನು" ಮತ್ತು "ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಕಾನೂನು" ಇರುವಂತೆ ಹೋಮ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಹೋಮ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳೂ ಇವೆ. 

ಪ್ರತಿ ಜೀವಿಯೂ ತನ್ನ ಭಾರ ತಾನೇ ಹೊರಬೇಕು. ತನ್ನ ಮುಕ್ತಿಗೆ ತಾನೇ ಶ್ರಮಿಸಬೇಕು. ಅದು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಕೊಡುವುದಲ್ಲ. "ನ ಕರ್ಮಣಾ, ನ ಪ್ರಜಾಯಾ, ನ ಧನೇನ, ತ್ಯಾಗೇನೈಕೇನ ಅಮೃತತ್ವಮಾನಾಶು:" ಎಂದು ಮಾತುಂಟು. (ಮಕ್ಕಳು ಮಾಡುವ ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕವಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವ). ಬೇರೆಯವರು ನಮಗೆ ಮಾಡುವ ನೆರವು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಬಹುದು. ಅಷ್ಟೇ. ನಮ್ಮ ಸಾಧನೆಯೇ ಮುಖ್ಯ. ಅದಕ್ಕೇ ಪೂಯಮಾನ ಹೋಮ ಮಾಡಿ ಕೋರಿಕೊಳ್ಳುವುದು. 

*****

ಈ ಹೋಮಗಳು ಕೇವಲ ವೈದಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಾರದು. ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವಗಳೂ ಇವೆ. ಇಂತಹ ಮುಖ್ಯ ಹೋಮಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ತಾವು ಮನೆಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರು, ಮಿತ್ರರು-ಹಿತೈಷಿಗಳನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ಜನಸಹಾಯ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಬಂದವರು ಎರಡು-ಮೂರು ದಿನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಊಟ-ಉಪಚಾರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಹಾಡು-ಹಸೆ, ಕಥೆ-ಪ್ರವಚನ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದ ಕಾರಣ ಇವು ಒಂದು ರೀತಿಯ ವೈದಿಕ-ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬ. 

ಪವಮಾನ ಹೋಮದ ಆಚರಣೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಂಟು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಈ ಹೋಮ ನಡೆಯುವುದು ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ "ಪೂಯಮಾನ ಹೋಮ" ಆಚರಣೆ ಅಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದ್ವೈತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಮೂರು ದಿನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಏಕಾದಶಿಯ ದಿನ ಪವಮಾನ ಹೋಮ. ದ್ವಾದಶಿಯ ದಿನ ಪೂಯಮಾನ ಹೋಮ. ಹೀಗೆ ದ್ವಂದ್ವವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ದ್ವೈತಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿಯ ದಿನ ಹೋಮ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. 

*****

ಈಗಿನ ನಗರಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಮ-ಹವನದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೇ. ಯಾವುದಾದರೂ ಪಾರ್ಟಿ ಹಾಲ್ ಅಥವಾ ಛತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಮಿತ್ರ ದಂಪತಿಗಳು ಕಳೆದ ವಾರ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದನ್ನು ಅಧ್ಭುತವಾಗಿ, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಸಿದರು. ಆ ಕಾರಣ ನಮಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಆಪೂರ್ವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ವಂದನೆಗಳು. 

ಇದೊಂದು ಅಪರೂಪದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆದುದರಿಂದ  ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಕುತೂಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಅನುಮಾನಗಳೂ, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿ ನಿಂತವು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೆನಪಾದ ಹೆಸರು ವೇದಬ್ರಹ್ಮಶ್ರೀ ಡಾ. ಎಸ್. ಆರ್. ನರಸಿಂಹ ಮೂರ್ತಿ ಅವರದು. ಅವರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಕೆಲಸ, ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಗ್ರಂಥಗಳು, ತಯಾರು ಮಾಡಿರುವ ಶಿಷ್ಯವೃಂದ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ವಿಸ್ಮಯವೇ ಸರಿ. ಅವರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ಹಳೆಯ ಪರಿಚಯವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸೌಜನ್ಯದಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಅವರಿಗೆ ಸಾದರ ಪ್ರಣಾಮಗಳು. 

*****

ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುವುದು ತಿಳಿದರೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. "ಸತ್ಯನಾರಾಯ ಪೂಜೆ" ನಡೆದರೆ ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೋಗಬಹುದು ಅನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ "ಪೂಯಮಾನ ಹೋಮ" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು!

The Morning Mail

The only mail we knew as school-going children were the trains that had a special deep red colour coach. Those were the days of trains with all red colour bogies, but these were painted with an extra red coat of paint. The letters carried by postmen were referred as "Post". "Mail trains" usually ran in the nights, with exception of some trains that ran for longer than overnight mail trains. Some of them, like Madras-Howrah Mail and Howrah-Kalka Mail ran for two nights and two days. Express and Mail trains charged higher fares for passengers traveling in them. 

While passing through Madras Central station (now called Chennai Central) on the way to Delhi and Calcutta as there were no direct trains from Bangalore, we had the privilege of reading a newspaper known as "The Mail". Other newspapers were published in the morning, but this newspaper appeared on the stands in the evening. 

"Post" carried by postmen usually came twice a day in big cities, once in towns and once in two or three days in villages. Most of the villagers did not know reading and writing letters and took the help of school children like us to read their letters and sometimes write letters for them. A schoolboy who could do this was considered very useful to the neighbourhood. Those with good handwriting were much sought after.

*****

The advent of e-mail has changed everything. Someone who does not know how to send, receive or use e-mail is now considered as illiterate. There is no specified time to send and receive e-mails. It can be done at every tick of the clock. It can arrive at all times of day and night. The world has moved a lot ahead than e-mail. Telegram has gone, but Instagram is here. Then there are many more.......

Today's world is the world of "Publicity". Some people prepare their lunch (which itself is praiseworthy since it was not ordered to be delivered), serve it on the plate, take a picture of it, upload on Instagram, and then start eating it. The days of "Naivedyam" are long gone. It is now Naivedyam to the whole world, before we consume it. Vasudhaiva Kutumbakam. Truly.

The word "Status" has earned an altogether different meaning. It meant a person's status in society long long ago. Now it is what the person has uploaded on social media "at the moment". It is truly a case of "living in the moment". Because this status is going to change "any moment". It is also very comforting to know that the world at large knows more about us than ourselves. 

Earlier generation believed that the "Lord" is always watching everything. It was a belief. Now we know "Uncle Google" is watching everything. It is not a belief. It is the real and real-time truth. Mahatma Gandhi said that his life was an "Open Book". He should have seen now, how open a person's life can be! His life's book could be shut at will and opened again. Now our lives are open 24x365x100 and beyond. 

******

One such e-mail arrived on the devices of some 10,000 plus persons at exactly 6 AM EST on 31st March, 2026. It could have been ignored had it arrived 24 hours later as a joke. Not so. 

• The mail was probably prepared by an AI tool. There were no feelings in it. Strictly business. 
• Delivered on the dot around sunrise time. It is the dawn of a new day for others, but end of a phase in life for the recipient of the mail. 
• Delivered on the devices before the recipient had even got up from the bed. Before they had a morning cup of coffee or whatever. 
• It was indeed a "Terminator". "Your role is eliminated", it said. "Today is your last working day". You won't work for us from today. Of course, you are free to live. 
• "You will lose your access to the "Company's sources", before the end of the day.
• "You can access the form to submit your personal e-mail (you are fortunate it cannot be taken back by us) to remain in touch". One small door is open a bit. Not to get in or get out. Just to peep in to see something you want to dearly. 
• Access "DocuSign" before it is too late. Time is the key. 
• To know the "Severance Package" severe the "Umbilical  Cord" first.
• An assurance that this cut is "not based on your performance". Very comforting. "I was indeed very efficient. this happened despite that", one can feel and relax.
• RHS and SVOS were gutted. Our generation does not know what these mean. So no worries.
• Act quickly. For understanding the details of "Severance Package", exit first. Understanding can come thereafter. You will have all the time in the world to understand it since you will have no work, but all free time.

Read the remaining parts of the mail if you really want. Anyway, it doesn't matter whether you read it or not. You already know the vital and operating part.

*****

Now that the persons really matter have been informed, it is over to the analysts. They enlighten all concerned that this is not really a surprise. 

• Company had hinted at layoffs weeks in advance.
• Q3 earnings filing on March 10th had already given indication three weeks ago.
• There were concerns about loss of jobs when computers arrived. But the world reached a new equilibrium. In fact, more and more enriched jobs were created. Don't despair. Take comfort from this.
• AI is next phase of computerisation. The world will be a better place to live in!
• "The warning was hiding in plain sight". You didn't see. What we can do?
• Q3 filing already referred to "work place restructuring". It was mentioned as a risk factor. You risked ignoring it and not understanding it. 
• It is a normal process in present times. It is "AI and Technology Evolution".
• First 9 months spending on "Restructuring" was 5 times more than last year. What other warning you expect?
• It is not a job cut, but an inevitability driven by AI. Nobody wants to do it, but it happens on its own and very naturally.
• AI mode for generating computer codes have become super-efficient. 
• Therefore teams are restructured into smaller and more agile groups. 
• This is the era of "Building more software, in less time, with fewer people". 
• You may not be there, but feel happy that much more agile groups are handling the operations you once did!

Enjoy the components of the brilliant analysis. You are looking at a new world that is fast growing. Why do you worry you are not a part of it?

*****

We have seen how things changed in our times. Look back and see how we have progressed:

• Organisations had a staff member looking into staff aspects in it.
• Then came "Staff Sections".
• Then they became "Personnel Departments".
• The fancy name "Human Resource Department" followed.
• Companies even valued Human Resources and showed them in their Balance Sheets as "Intangible Assets", but more valuable than any tangible assets. Intangible assets are now becoming "Invisible assets". What's wrong with it?
• There were only "Recruitment interviews". "Exit interviews" followed. (Of course, now exit interviews have themselves exited).
• Today"s exits have "No prior conversation". No "loop-ins". "System access on the way out" does everything in one stroke. What a "Masterstroke"!
• Billions spent in the immediate past in "Severance Package" is itself a sever warning.

Growth means change. Growth means evolution. Growth means making space for others and leaving. One should not be selfish, but learn to live for others. Leave and let others live!

*****

Remember that AI manages itself. Is it not great that lesser number of managers will manage things henceforth? Literally half of white collar jobs are going. Remaining also will go eventually. 

Money saved with these exits caused by AI will be gainfully used for further enhancing AI to cut even the remaining jobs. 

No one is alone in this great development saga. All giants are racing each other in this game. Take the thrill by watching the race. 

There will be an important meeting of the "remaining staff". Efficiency will be "ramped up". Remaining staff will "absorb the workload". By developing such resultant efficiency, the remaining staff  will open the gates for further exits. 

*****

Want a solution for this "Catch-22" situation? Two great thoughts:

• Always be interviewing.
• Leave before they push you.

Very simple. Like a married person always looking for a new partner. Because Divorce can happen any time!

ಬಹಳ ದಿನ ಆಯಿತಲ್ಲೋ, ಉದ್ಧವಾ!

ಹಿಂದಿನ ಒಂದು ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ, "ಅನಘ ನಿನ್ನ ನೋಡಿ ಮೋಹಿಸಿ" ಎನ್ನುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸರ "ನಿನ್ನನಗಲಿ ಪೊಗಲಾರೆವೋ, ನೀರಜಾಕ್ಷ" ಎನ್ನುವ ಪದದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದೆವು. ಈ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ ಓದಬಹುದು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣರು ಹಾಡಿರುವ ಈ ಪದವನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು. ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಶ್ರೀ ಪು. ತಿ. ನ. ಅವರ "ಕೃಷ್ಣನ ಕೊಳಲಿನಾ ಕರೆ" ಗೀತೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಬಹುದು. 

ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸರ ನೇರ ಶಿಷ್ಯರು ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲದಾಸರು. ಅವರ "ನಾಳೆ ಬರುತೇನೆಂದು ಹೇಳಿ ಮಧುರೆಗೆ ಪೋಗಿ ಬಹಳದಿನ ಆಯಿತಲ್ಲೋ, ಉದ್ಧವಾ" ಅನ್ನುವ ಹಾಡು ಇದರ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ಅನ್ನುವಂತೆ ಇದೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಈಗ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಾರ ಮಾಡೋಣ. 

*****

ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಉದ್ಧವ ಯಾರು? ಅವನು ಈ ಗೋಪಿಯರನ್ನು ಕಂಡದ್ದು ಏಕೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ? ಇದರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ತಿಳಿಯುವುದು ಬಹಳ ಅವಶ್ಯಕ. ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅನೇಕ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಉದ್ಧವನೂ ಒಬ್ಬ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಭಕ್ತರು ಅನೇಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯವರು. ಒಂದೆಡೆ ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ ಮುಂತಾದ ಹಿರಿಯರು ಉಂಟು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ವಿದುರ, ಅಕ್ರೂರ ಮೊದಲಾದವರೂ ಉಂಟು. ಸೋದರತ್ತೆಯ ಮಕ್ಕಳಾದ ಪಾಂಡವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಉದ್ಧವ, ಸಾತ್ಯಕಿ ಮುಂತಾದ ಯಾದವರೂ ಉಂಟು. ಸುದಾಮನಂತಹ ಸಹಪಾಠಿಯೂ ಉಂಟು. ಕುಬ್ಜೆಯಂತಹ ಕಂಸನ ದಾಸಿಯೂ ಹೌದು. ಬೃಂದಾವನದ ವಾಸಿಗಳಾದ ಗೋಪಿಕೆಯರ ಭಕ್ತಿಯಂತೂ ಜನಜನಿತ. ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಭಕ್ತರ ಬಳಗ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು. 

ಅರ್ಜುನಂತೆ ಉದ್ಧವನೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ನೆಂಟ. ಅವನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಬಂಧು. ಒಂದು ಕಡೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಮಗ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ದೊಡ್ಡಮ್ಮನ ಮಗ. ಉದ್ಧವನ ಅಪ್ಪ ಕೃಷ್ಣನ ತಂದೆ ವಸುದೇವನ ತಮ್ಮನಾದ ದೇವಭಾಗ. ಉದ್ಧವನ ತಾಯಿ ದೇವಕಿಯಂತೆ ಕೃಷ್ಣನ ಸೋದರಮಾವ ಕಂಸನ ತಂಗಿ ಕಂಸೆ. (ದೇವಕಿಯು ಕಂಸನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಾದ ದೇವಕನ ಮಗಳು. ಹೀಗಾಗಿ ತಂಗಿ. ಕ೦ಸೆ ನೇರವಾಗಿ ತಂಗಿ). ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉದ್ಧವನಿಗೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೂ ನೋಡಲು ಬಹಳ ಹೋಲಿಕೆ ಇತ್ತಂತೆ. ಅವನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗಿಂತ ಒಂದೋ ಎರಡೋ ವರುಷ ದೊಡ್ಡವನಂತೆ. ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವೇಷ-ಭೂಷಣ ತೊಡುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. (ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರ ಈ ರೀತಿಯ ಹೋಲಿಕೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ). 

ಉದ್ಧವ ಐದು ವರುಷದ ಚಿಕ್ಕ ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನ ತಾಯಿ ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಕರೆದರೆ, "ಅಮ್ಮಾ, ಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆ ಇನ್ನೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಹಸಿವಿಲ್ಲಾ ಅಮ್ಮ" ಅನ್ನುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಐದು ವರುಷದ ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ವರುಷದ ಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆ ಹೇಗೆ? ಅದೂ ಕೃಷ್ಣ ಇದ್ದದ್ದು ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ. ಉದ್ಧವ ಇದ್ದದ್ದು ಮಧುರೆಯಲ್ಲಿ. ಹೀಗೆಂದು ಅನೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಲೌಕಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಮಂಜಸವೇ. ಕೌರವ-ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಅಜ್ಜನಾದ ಭೀಷ್ಮರಿಗೆ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆಯ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಭಕ್ತಿ? ತಂದೆಯ ವಯಸ್ಸಿನವನಾದ ವಿದುರನಿಗೆ ಹೇಗೆ? ಭಕ್ತಿಯ ಸೆಲೆ ಮತ್ತು ಸೆಳೆತ, ಇವೆರಡೂ ಯಾವುದೇ ತರ್ಕಕ್ಕೆ ನಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ ಅನ್ನುವುದು ಅವರವರ ಅನುಭವದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವಿಷಯ. 

*****

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಉದ್ಧವ ತನ್ನಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವ ಭಕ್ತಿಯ ಆಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ತಾನು ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಬಹಳ ಮೊದಲೇ ಉದ್ಧವನು ತನ್ನ ವಿರಹ ಸಹಿಸಲಾರನು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅವನನ್ನು ಹರಿದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದ್ದನು ಎಂದು ಭಾಗವತ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಸೈನ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದ "ಭಗವದ್ಗೀತೆ" ಲೋಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಹೀಗೆಯೇ ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಸ್ಕಂಧದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿದ ಭಾಗವು "ಉದ್ಧವ ಗೀತೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಸುಮಾರು ಎರಡರಷ್ಟಿದೆ. ಸುಮಾರು ಸಾವಿರದ ಎರಡುನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಇದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊನೆಯ ಸಂದೇಶ ಎನ್ನಬಹುದು.  

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಗೋಕುಲದ ಗೋಪಿಯರ ಉತ್ಕಟ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವನ ಮೂಲಕ ಗೋಪಿಯರಿಗೆ ಸಂದೇಶವೊಂದನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಸಂದೇಶ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಗೋಕುಲದ ಪರಿಸರ, ಗೋಪಿಕೆಯರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಅವರ ಎಣೆಯಿಲ್ಲದ ಕೃಷ್ಣ ಭಕ್ತಿ, ಮುಂತಾದುವು ದಿವ್ಯವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಅಕ್ರೂರ "ಬಿಲ್ಲು ಹಬ್ಬ" ನಿಮಿತ್ತ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಂಸನ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಕರೆತರಲು ಹೋದಾಗ ಗೋಕುಲದ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಕಂಡನಂತೆ. ಅವನ ಹೆಜ್ಜೆ ಮೇಲೆ ತಾನು ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟು ನಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ? ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಮೊಣಕಾಲ ಮೇಲೆ ತೆವಳುತ್ತಾ ಹೋದನಂತೆ! ಉದ್ಧವನಿಗೂ ಅದೇ ಅನುಭವ ಆಯಿತು. 

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಿಯರಿಗೆ "ಚಿಂತೆ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಬಿಲ್ಲು ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಒಂದೇ ದಿನ. ನಾಳೆ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹೋದವನು. ಅವನು ಮತ್ತೆ ಗೋಕುಲಕ್ಕೆ ಬರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಕಂಸನ ವಧೆಯ ನಂತರ ಮಥುರೆ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದನು. ನಂತರ ಜರಾಸಂಧನ ಕಾಟದ ಕಾರಣ ಸಮುದ್ರ ಮಧ್ಯದ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಯಾದವರ ಸಹಿತ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಟು ಹೋದನು. ಸಂದೇಶ ತಂದ ಉದ್ಧವನನ್ನು ಕಂಡು ಗೋಪಿಯರಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಂಡಂತೆಯೇ ಆಯಿತು. ಕ್ಷಣ ಕಾಲ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮ್ಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು. ತಕ್ಷಣವೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮುಂದೆ ಕಂಡಿತು. ಅವನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಳಲನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡರು. ಅದನ್ನೇ ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲದಾಸರು "ನಾಳೆ ಬರುತೇನೆಂದು" ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಗೋಪಿಯರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ್ದ ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿ-ಪ್ರೇಮಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯವೂ, ಹೀಗೂ ಇರಬಹುದೇ ಎನ್ನುವ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯೂ ಆಯಿತಂತೆ. "ನನಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮರವಾಗಿ, ಗಿಡವಾಗಿ ಅಥವಾ ಈ ಗೋಪಿಯರು ನಡೆದಾಡುವ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾಲ ಕೆಳಗೆ ಸಿಗುವ ಹುಲ್ಲಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಸು, ಕೃಷ್ಣಾ" ಅಂದನಂತೆ. ಗೋಪಿಯರ ಅಲೌಕಿಕ ಭಕ್ತಿ-ಪ್ರೇಮಗಳ ಪರಾಕಾಷ್ಠತೆ ಅಂತಹುದು. ಕೃಷ್ಣ-ಗೋಪಿಕೆಯರದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಚೆಲ್ಲಾಟ ಅನ್ನುವವರಿಗೆ ಅದು ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  

*****

"ನಾಳೆ ಬರುತೇನೆಂದು ಹೇಳಿ ಮಧುರೆಗೆ ಪೋಗಿ ಬಹಳ ದಿನ ಆಯಿತಲ್ಲೋ, ಉದ್ಧವಾ" ಅನ್ನುವ ಕೃತಿ ಐದು ನುಡಿಗಳದ್ದು. ದುಃಖಿತ ಮನಸ್ಸುಗಳ ಓಟ ಯಾವುದೇ ತರ್ಕಬದ್ಧ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಿಂತನೆ ಹೀಗೊಮ್ಮೆ-ಹಾಗೊಮ್ಮೆ ಲೋಲಕದಂತೆ ತೂಗಾಡುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ವಾಸ್ತವ ವಿಷಯಗಳ ನೆಲೆಗಟ್ಟಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಮರು ಕ್ಷಣ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣ ಜ್ಞಾನಿಯಂತೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತದೆ. ತಕ್ಷಣವೇ ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತದೆ. ಗೋಪಿಯರ ಉದ್ಧವನ ಬಳಿ ಗೋಳಾಟ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. 

ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು:

• "ನಾವು ಹಳ್ಳಿಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು. ದನ ಕಾಯುವವರು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಿಳಿಯೆವು. ಅವನೋ ಮಥುರಾ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋದ. ನಗರದ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಥಳಕು-ಬಳುಕಿನ ಮುಂದೆ ನಾವೆಲ್ಲಿ? ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಅವನು ಅವನು ಮರೆತನು" ಅನ್ನುವರು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರೂ ಮರು ಕ್ಷಣವೇ "ಅವನ ಮಹಿಮೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹಲಬುವರು. 
• ಅವನು ಪರಮಾತ್ಮನು ಎಂಬ ಅರಿವು ತಕ್ಷಣವೇ ಮೂಡುತ್ತದೆ. "ಅವನು ನಮ್ಮ ಒನಪು-ವಯ್ಯಾರಗಳಿಗೆ ಸಿಗುವವನಲ್ಲ. ಅವನು ನಿತ್ಯ ತೃಪನಾದ ಆನಂದರೂಪ. ಅಂತಹವನು ನಮ್ಮ ಬೆಣ್ಣೆ ಕದ್ದ ಕಳ್ಳ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದೆವಲ್ಲಾ" ಎಂದು ಕೊರಗುತ್ತಾರೆ. 
• "ಅನಾದಿ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಜೊತೆಯವನು ಎಂದುಕೊಂಡೆವು. ನಾವು ದರಿದ್ರರು. ಅವನೋ ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣ. ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನ ತಂದೆ. ನಮಗೆ ಹೇಗೆ ಕೈವಶನಾದಾನು?". ಹೀಗೆನ್ನುವಾಗ ಅವರ ಜ್ಞಾನದ ಮಜಲು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಕಾಲ ಜ್ಞಾನ. ಮತ್ತೆ ಅಜ್ಞಾನ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. 
• ರಾಸಕ್ರೀಡೆ, ಜಲಕ್ರೀಡೆಯ ಕಡೆ ಮನಸ್ಸು ಕೊಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮನು ಬಿಟ್ಟು ಇವನೆಲ್ಲಿ ಹೋದಾನು? ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ವ್ಯವಹರಿಸಿದೆವು. ಕಾಲ ವ್ಯರ್ಥ ಆಯಿತು. ಮೋಸ ಹೋದೆವು" ಎಂದು ಮರುಗುತ್ತಾರೆ. 
• "ಎಲ್ಲ ಗೋಪಿಯರು ಸೇರಿ ಅವನ ರಥದ ಸುತ್ತ ಮಲಗಿ ರಥ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಕಳಿಸಬಾರದಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ದುಃಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ದುಃಖ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ಧವನನ್ನೇ ಮುಂದಿನ ದಾರಿ ತೋರಿಸಲು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೃಷ್ಣ ಹೋದಂದಿನಿಂದ ಗೋಪಿಯರಿಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹವೇ ಹೋಯಿತು. ಆಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಬದುಕಿದರೋ ಅವರಿಗೇ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದು ಅವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. (ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಧವನು ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವರು ಇದ್ದ ರೀತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ). ಇದು ಉದ್ಧವನು ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ನೋಟ.

*****

ಎಂತಹ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೂ, ಸಾಧಕರಿಗೂ ಪರಮಾತ್ಮನ ನೋಟ, ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಸದಾಕಾಲವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಮೇಯ. ಅವರವರ ಸಾಧನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅದು ಸಿಗುತ್ತದಂತೆ. ಬಹುತೇಕ ಅದು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಕಂಡು ಮಾಯಾವಾಗುತ್ತದೆ ಅನ್ನುತ್ತಾರೆ, ತಿಳಿದವರು. ಗೋಪಿಕೆಯರಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಧನ್ಯರು!

ಶ್ರೀ ಅನಂತ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಅವರು ಹಾಡಿರುವ ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ ಕೇಳಬಹುದು: