I Will Do It Later

There is a beautiful method to teach a new language to students, especially in their early years. This appears to be a universally applied system as anyone who has learnt a language other than his or her mother tongue, or language of the area where one lives, knows by experience. Some small but interesting passages or poems or pieces of literature are given as lessons. They are short ones and usually not complete in themselves, but introduce to some new words, happenings and sets a useful context to understand the surroundings. They are not merely passages or parts to learn the language, but learn about life itself in all its many many layers and manifestations.

As the student continues to learn the language further, and simultaneously grows in life, he will understand in due course of time the full meaning of what he studied in the formative years.

******

When we started learning Hindi language in the high school, around 9th Standard, we had this small poem (which we later learnt was a part of a bigger poem or song):

उठ जाग मुसाफिर भोर भई 

अब रैन कहाँ जो सोवत है 

जो सोवत है वो खोवत है 

जो जागत है तो पावत है 

जो कल करना तू आज कर ले 

जो आज करना वो अब कर ले 

जब चिड़िया ने चुग खेत लिया 

फिर पछताने से क्या होवत है?  

Uth jaag musafir bhor bahyi

Ab rain kahan jo sovat hai

Jo sovat hai vo khovat hai

Jo gaagat hai vo paavat hai

Jo kal karna tu aaj kar le

Jo aaj karna vo ab kar le

Jab chidiyane chug khet liya 

Phir pachtane se kya hovat hai?

The meaning translates to something like this:

Oh, you traveler, get up and be on your way!

Is this the time to sleep?

The one who sleeps will lose

The one who is awake will achieve

Whatever is to be done tomorrow, do it today

Whatever is to be done today, do it now

What is the use of lamenting later

When the birds have eaten away the corn?

The part of the poem addresses a traveler, urging him to get on with activities for the day, instead of being lazy. It also cautions him that delay will cost him dearly. "What is to be done tomorrow should be done today and what is to be accomplished today should just be done right away", it suggests. It gives the example of a farmer who is lazy to cut the ear of grains from the standing crop in his fields. Any delay would enable the birds to eat away the grains and his entire efforts for the season would become futile with even a day's delay.

In summary, the poem urges timely action. "Don't postpone doing things. Delay may cost you heavily" is the operative part. In other words, or in a single and simple word, it means don't "Procrastinate".  

******

A friend has sent a morning greeting with the following beautiful message:

Modren technology has made sending messages easy and with greater attractive looks and punch!

The above message states that "Procrastination" is not laziness, but a fear, or excessive thinking or even lack of motivation. It is actually telling oneself that the task contemplated requires more application and hence can be pushed farther. Wanting to do something very perfectly can be a cause for delaying it, or actually not doing it. As with the harvesting of crops, any delay in doing certain things may become unproductive or a total waste. So the solution is not in procrastinating, but starting and continuing to do the tasks till end is achieved. 

******

Doing things immediately is no doubt a good idea, but it cannot always be done. There are certain things that can be done only at the particular time. The farmer cannot harvest the crop in advance on the plea that he is doing "tomorrow's things today". You cannot have the evening's supper in the morning itself, because you want to do "evening's work in the morning". The esense of what the above discussion means is that things are to be done as and when they are due, and should not be postponed. 

There is a lot of meaning in stating that the plea of doing things perfectly should not postpone the very actions. Things should be done properly. Yes, but perfectly? What is "perfectly" is a matter of opinion in many cases. Surgical precision is not required in all actions. A little drift here and there may not really matter much, and is not always a matter of life and death.

******

This matter of procrastination will dawn on us with full force when we wind up our establishment in one place and move to another place. We want to meet some people for one last time (as there is little or no possibility of meeting them again), give away certain things to identified people, dispose off some valuable items judiciously, and see some places nearby that were being postponed for long as possibility of retuning here again is rather remote.

The last few days appear to run away very fast. At the time of journey away from the place one counts the tasks he missed due to procrastination. "I didn't do all these as kept on postponing doing them. Now I am myself to blame for leaving all these things undone", one laments. This is everyone's experience.

******

When this is the case while shifting from one place to another permanently on transfer or other similar reasons, what is the status when one has to move away from the scene once and for all? The body tells that the time to part is fast approaching. The mind is tired and cannot think rationally often. There may be spells of forgetfulness. This is for those who remember things. Then there are others who do not remember who they are, and who the others around them are. We did not have this many cases of Dementia and its family of ailments earlier. Now it looks like increasing day by day. At that stage, one does not even know what is procrastination.

Time runs fast in the last days while shifting one place to other, as seen above. But during the final move, time does not run fast, but suddenly stands still and everything comes to an abrupt end. Full stop. 

For some, when they lose control over their organs and need support for even the daily routine, but mentally somewhat agile, the ghost of procrastination done earlier haunts all the more. Some of the things could be like:

• Not giving away some valuables to the deserving among family and friends. Books can be an example. Some books given to identified persons could be treasured by them. Not done when due, they may end up being sold on weight basis.
• Not appointing nominees for bank accounts and securities held. (Sometimes a "Will" is also required). Now they will end up with some legal representatives who may have never even looked at the holder during the lifetime.
• Not executing a legal and valid will as desired due to postponing actions. Ultimately assets end up with someone else not intended to be the beneficiary.
• Not giving donation to some charity that one longed for.
• Not disclosing hidden assets to anyone, hoping that it would be done at the appropriate time, which never came.
• Seeking forgiveness from someone who was unjustly wronged. This may not give any tangible relief, but gives a sense of reducing one's burden.
• There may be other similar issues on case to case basis.

The real deadly effect of procrastination will be actually felt when death well and truly stares at the face.

******

Let us get back to the part of the song we started with, while learning Hindi. It took several years to understand the full import of the song. It is often used in "Satsang" sessions. It can be a valuable lesson in spiritual pursuits.

The full song can be heard by clicking on the link given below:

ಕವಿ "ಸಂಸ" ಮತ್ತು "ವಿಗಡ ವಿಕ್ರಮರಾಯ"

 

ನಟಸಾರ್ವಭೌಮ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರು ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಎರಡು ನೂರ ಐದು ಕನ್ನಡ ಚಲನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ, ಜಾನಪದ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಮಯ (ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್ ಮಾದರಿ) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇಂತಹ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 1960 ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ "ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ" ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಳಿದ ಅರಸರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡನೆಯವರಾದ ಶ್ರೀ ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ ಅಭಿನಯ ಈಗಲೂ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ "ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ", "ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ", "ಮಯೂರ" ಮುಂತಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅದೊಂದು ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಂತಿತ್ತು.

ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಐದು, ಆರನೆಯ ದಶಕಗಳು (1950-1960s) ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಾರಂಭದ ಕಾಲ. ಇಂದಿನಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಹೂಡಿ ಸಿನೆಮಾ ತೆಗೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮದರಾಸಿನ (ಈಗಿನ ಚೆನ್ನೈ) ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾಗಳಿಗೆಂದು ಹಾಕಿರುತ್ತಿದ್ದ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಹೊತ್ತು ಆ ಭಾಷೆಗಳ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಆ ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆದು ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಟ-ನಟಿಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಭಾವನೆ ಜೀವನ ನಡೆಸಲೂ ಸಾಲುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಕೆಲಸ ಸಹ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳ ಮುಂದೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇತ್ತು.

ಇಂತಹ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಲಾವಿದರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ, ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಆಡಿ, ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಿ "ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ" ಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಸಿದರು. ರಾಜಕುಮಾರ್, ನರಸಿಂಹರಾಜು, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಜಿ.ವಿ. ಅಯ್ಯರ್, ಇವರೇ ಆ ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಚಿತ್ರದ ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ "ಕನ್ನಡ ಕಲಾವಿದರ ಕಾಣಿಕೆ" ಎಂದು ತೋರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಈಗಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಹೀಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರವೊಂದು ಕನ್ನಡದ ಎಲ್ಲಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ನಿಂತುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷವೇ ಸರಿ.

ಕಂಠೀರವನಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ದಳವಾಯಿ ವಿಕ್ರಮರಾಯನಾಗಿ ಆರ್. ನಾಗೇಂದ್ರ ರಾವ್ ನೆನೆಯುವಂತಹ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಗೇಂದ್ರ ರಾವ್ ಆವರ ಪಾತ್ರ ಚಿಕ್ಕದು. ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಕೆಲವು ಸಮಯ ಮಾತ್ರ ಉಂಟು. ಇಷ್ಟಿದ್ದರೂ ಚಿತ್ರ ನೋಡಿದ ನಂತರ ಅವರ ನಟನೆ ನೋಡುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇಮ್ಮಡಿ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು (ಇನ್ನೊಂದು ಪುಟ್ಟ ಪಾತ್ರ) ಖ್ಯಾತ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರನಟ ಕಾಂತಾರಾವ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

******

ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲ (1638-59) ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯ. ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವರು ತಮ್ಮ ಶೌರ್ಯ-ಸಾಹಸಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದು ಪ್ರಜಾವತ್ಸಲರಾಗಿದ್ದವರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಜ ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಆಯುಧಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಿತರ ರಾಜ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದವರು. ಅರಮನೆಯ ಆಭರಣ, ಬಂಗಾರ-ಬೆಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಿ, ತಾವೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಟಂಕಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ "ಕಂಠೀರಾಯ ವರಹ" ಎಂಬ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಟಂಕಿಸಿ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದವರು. ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಯೋಗ-ಕ್ಷೇಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟವರು. ಶತ್ರುಗಳ ಹುಟ್ಟಡಗಿಸಿ ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ "ರಣಧೀರ" ಎಂದು ಬಾಳಿದವರು.

ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವರ ಒಟ್ಟು ಜೀವಿತ ಕಾಲ ಕೇವಲ 44 ವರ್ಷಗಳು (1615-1659). ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಜರಾಗಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಿದ್ದು 21 ವರ್ಷಗಳ ಸಮಯ. ಅರಸರಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನ ಆದಿಲ್ ಷಾ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹೊಸೂರು, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಮಂಗಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಮೈಸೂರು ಒಂದು ಮಾದರಿ ಸಂಸ್ಥಾನವಾಗಲು ಭದ್ರವಾದ ತಳಹದಿ ಹಾಕಿದವರು. 

ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಯದುರಾಯರಿಂದ ಲೆಕ್ಕಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಯದುರಾಯರು ಉತ್ತರದ ದ್ವಾರಕೆಯಿಂದ ಮಹಿಷೂರಿಗೆ (ಈಗಿನ ಮೈಸೂರು) ಬಂದವರಂತೆ. ಆಗ ಮಹಿಷೂರನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜರ ಸಂತತಿ ನಿಂತುಹೋಗಿ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸರಿಮಾಡಿದರಂತೆ. ಹಿಂದಿನ ರಾಜರ ಮಗಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮೊದಲ ಯಾದವ ವಂಶದ ರಾಜರಾದರಂತೆ. (1399-1423). ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಯಾದವ ರಾಜ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯವರಾಗಿ ಅರಸರಾದವರು ಬೆಟ್ಟದ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರು (1576-78). ಕೇವಲ ಎರಡು ವರುಷಗಳ ನಂತರ ಇವರು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಅವರ ತಮ್ಮ ಮೊದಲನೇ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು, ಸಂಸಾರ ಸಮೇತ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆಗೆ ಏಳು ಮೈಲು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತೆರಕಣಾ೦ಬಿ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತರು. ರಣಧೀರ ಬಾಲ್ಯವೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯಿತು.

ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯ ವೀರಮಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಜಟ್ಟಿಯೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಚಲ್ಲಣವನ್ನು ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ, ಪುರಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲರೂ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ರಣಧೀರರು ಮಾರು ವೇಷದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಕೊಂದೇಬಿಟ್ಟರು. ಈ ಸಂಗತಿ ಅವರು ರಾಜರಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಆದದ್ದು. ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

******

ಮೊದಲನೇ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ನಂತರ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ (ಹಿರಿಯ ಮಗನ ಮಗ) ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ (1617-1637) ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರ ನಂತರ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ (ಮೊದಲನೇ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ) ಎರಡನೇ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜರಾದರು. ಈ ವೇಳೆಗೆ ದಳವಾಯಿಯಾಗಿ ಪ್ರಬಲನಾದ ವಿಕ್ರಮರಾಯನು ಆಡಳಿತ ಸೂತ್ರವೆಲ್ಲ ತನ್ನ ಕಯ್ಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಎರಡನೆಯ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅಂತಃಪುರದ ವಿಲಾಸಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುವಂತೆ ಮಾಡಿಟ್ಟನು. ಇದು ಅವರ ಮಾತೋಶ್ರೀ ಯಡವನಹಳ್ಳಿ ತಿಮ್ಮಾಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ಅವರಿಗೆ ಸರಿ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಗಟ್ಟಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ದಳವಾಯಿ ವಿಕ್ರಮರಾಯನು ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಥಾನ ವೈದ್ಯನ ಮೂಲಕ ವಿಷ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಕೊಲ್ಲಿಸಿದನು.

ಮುಂದೆ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರಲು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಯಡವನಹಳ್ಳಿ ತಿಮ್ಮಾಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ಅವರು ತನ್ನ ಭಾವ (ಗಂಡನ ಅಣ್ಣ), ಹಿಂದಿನ ರಾಜರಾಗಿದ್ದ ಬೆಟ್ಟದ ಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಮಗನಾದ ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಯದುವಂಶದ ಹನ್ನೆರಡನೇ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲು ಮೂಲ ಕಾರಣರಾದರು. ತೆರಕಣಾ೦ಬಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿ ಕಾಲಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಣಧೀರರು ಹೀಗಾಗಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದರು.

ದಳವಾಯಿ ವಿಕ್ರಮರಾಯನು ಅಷ್ಟು ಪ್ರಬಲನಾಗಲು ಏನು ಕಾರಣ? ಅವನು ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಆಗಿರದೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ಚಾಮರಾಜರ ಗಾಂಧರ್ವ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಅಂದರೆ ಬಂಗಾರದವರ ಮಗ. (ರಾಣಿಯರಲ್ಲದೆ ಆಗಿನ ರಾಜರಿಗೆ ಬೇರೆಯ ಪತ್ನಿಯರೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರನ್ನು ಬಂಗಾರದವರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು). ಹೀಗಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನ ಇದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನೇ ಮೂಲಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಗಟ್ಟಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ, ನಾಗಮಂಗಲ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳೂರು ಪಾಳೇಯಗಾರರನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಜಯಿಸಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದವನು. ನಂಜನಗೂಡು ಶ್ರೀಕಂಠೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಂಟಪವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಆ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವೃಷಭ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದವನು. 

ದಳವಾಯಿ ವಿಕ್ರಮರಾಯನು ರಣಧೀರ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರಿಗಿಂತ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿರಿಯನಾಗಿದ್ದನು. ಮಹಾರಾಜನಾದ ಇಮ್ಮಡಿ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರನ್ನು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ "ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಇಮ್ಮಡಿ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ತಮ್ಮ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ವಿಷಪ್ರಾಶನದಿಂದ ಕಾಲವಾದರು. ಅವರ ಆಡಳಿತ ಅವಧಿ ಒಂದೂವರೆ ವರುಶಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಮ್ಮಿ. ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜರಾಗಿದ್ದು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ. 

ಈ ಎಲ್ಲ ವಿವರಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದರೆ "ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ" ಚಲನ ಚಿತ್ರ ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಗೋಜಲು ಗೋಜಲು. 

******

"ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ" ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲ ಭಾಗ "ಸಂಸ" ಅವರ "ವಿಗಡ ವಿಕ್ರಮರಾಯ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಾಟಕವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನೂ ಈ ನಾಟಕದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ "ಸಂಸ ಕವಿ" ಮತ್ತು "ವಿಗಡ ವಿಕ್ರಮರಾಯ" ನಾಟಕದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ತಿಳಿಯುವುದು ಅವಶ್ಯಕ.

1982-83 ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಆರ್. ಗುಂಡೂರಾವ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರ "ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನ" ನಡೆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 102 ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಎಟುಕಲೆಂದು ಮುದ್ರಿಸಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ 102 ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸರ "ವಿಗಡ ವಿಕ್ರಮರಾಯ" ಸಹ ಒಂದು. ಆಗ ಇದಕ್ಕಿಟ್ಟಿದ್ದ ಬೆಲೆ ಕೇವಲ ಒಂದೂವರೆ ರೂಪಾಯಿ! ಆಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೋಟೆಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಊಟಕ್ಕೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ. 

"ಸಂಸ" ಎನ್ನುವುದು "ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಲೇಖಕರ ಕಾವ್ಯನಾಮ. ಅವರ ಪೂರ್ತಿ ಹೆಸರು ಎ. ಏನ್. ಸಾಮಿ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ ಅಯ್ಯರ್ (1898-1939). ಅವರು ಜೀವಿಸಿದ್ದು ಕೇವಲ 41 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ. ಅವರ ಸ್ಥಳ ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲದ ಬಳಿಯ ಆಗರ ಎನ್ನುವ ಹಳ್ಳಿ. ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಅವಕಾಶಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಸ.ಎಸ.ಎಲ್.ಸಿ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸಾಗದೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಿಂತು ಹೋಯಿತಂತೆ. ನಂತರ ಲೈಬ್ರರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕಾವ್ಯ-ನಾಟಕಾದಿಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರಂತೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಮುಂದೆ ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಪಂಡಿತರಾಗಿ ಶಾರದಾ ವಿಲಾಸ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರಂತೆ. ಮದರಾಸು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸಿದರಂತೆ. ಫಿಜಿ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಇದ್ದರಂತೆ. ಮಿಲಿಟರಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಭಾಷೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಟ್ಟರಂತೆ. ಯಾವುದೋ ಮಾನಸಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವಿಷ ಸೇವಿಸಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರಂತೆ. 

"ರಾಮಾಶ್ವಮೇಧಂ" ಕೃತಿ ಕರ್ತೃ "ಮುದ್ದಣ" (ನಂದಳಿಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣಪ್ಪ) ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ 31 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. ಸಂಸರಿಗೆ 41 ವಯಸ್ಸು. ಇಂತಹ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಕವಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡುದು ಇದು ನಮ್ಮ ದೌರ್ಭಗ್ಯ.

******

ಸಂಸರು ಬಹು ಪ್ರತಿಭೆಯ ಕವಿ. ಅವರ "ಶ್ರೀಮಂತೋದ್ಯಾನ" ಎಂಬ ಕಾವ್ಯವೊಂದು ಅಚ್ಚಾಗಿತ್ತಂತೆ. "ಸಂಸಪದಂ" ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಗಹವೂ ಇತ್ತಂತೆ. "ಬಿರುತೆಂದೆಂಬರ ಗಂಡ", "ಸುಗುಣ ಗಂಭೀರ" ಮತ್ತು "ವಿಗಡ ವಿಕ್ರಮರಾಯ" ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕಗಳು. "ಬೆಟ್ಟದರಸು", "ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ" ಮತ್ತು "ವಿಜಯನಾರಸಿಂಹ" ಎಂಬ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದವಂತೆ. (ಬೆಟ್ಟದರಸು ಅನ್ನುವುದು ವಿಗಡ ವಿಕ್ರಮರಾಯನ ಅಣ್ಣನ ಕಥೆ. ಅವನೂ ದಳವಾಯಿಯಾಗಿದ್ದವನು. ವಿಜಯನಾರಸಿಂಹ ಎನ್ನುವುದು ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವರ ಖಡ್ಗದ ಹೆಸರು). ಅವು ಅಚ್ಚಾದವೋ, ಇಲ್ಲವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವಾರ್ಧಿಕ ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಒಂದು ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯ ಇವೆರಡನ್ನೂ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದಲೇ ಕೇಳಿದ್ದವರಿದ್ದರಂತೆ. ಇವು ಈಗ ಸಿಕ್ಕುತ್ತ್ತಿಲ್ಲ. ಯಾರಲ್ಲಾದರೂ ಇದ್ದರೆ ತಿಳಿಸಬಹುದು.

ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೇ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವರು ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದರೆಂದು ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಕ್ಕಿರುವುದು ಆರು ಮಾತ್ರ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಯಾರಲ್ಲಿಯೋ ಕೊಟ್ಟು ಕಳೆದುಹೋದುವಂತೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವನ್ನು ಅವರೇ ಯಾವುದೋ ಹತಾಶೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರಂತೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಿಕ್ಕಿ, ಅಚ್ಚಾಗಿ, ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರ ಹೆಸರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತೋ!

"ವಿಗಡ ವಿಕ್ರಮರಾಯ" ನಾಟಕದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಸರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಾಟಕರಂಗಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. "ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ" ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ಅನೇಕ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಈ ನಾಟಕದಿಂದಲೇ ಬಂದವಾಗಿವೆ. ಆ ಕಾಲದ ಆಡುಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ಭಾಷೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಳಿಯ ಬಯಲು ರಂಗಮಂದಿರ "ಸಂಸ ಬಯಲು ರಂಗಮಂದಿರ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು ನಮಗೆ ಸಂಸರ ಹೆಸರನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

******

ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳು ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಮ್ಮ ದುರದೃಷ್ಟದಿಂದ ನಮಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವೇ ಉಳಿದಿವೆ. ಆದರೆ, ಸಿಕ್ಕಿರುವಷ್ಟರಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ದೇಶ-ಭಾಷೆಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅರಿಯಬಹುದು. ಸಂಸರಂತಹ ಕವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬಡತನ, ಕಷ್ಟ-ಕಾರ್ಪಣ್ಯ, ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ನಿರುತ್ಸಾಹ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ವಾತಾವರಣ, ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ತಕ್ಕ ಪುರಸ್ಕಾರ ಸಿಕ್ಕದಿರುವುದು, ಇವುಗಳೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆಯೂ ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ನಾವು ಎಷ್ಟು ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕಡಿಮೆಯೇ.

ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುವ ಎಂಟು ಆನೆಗಳು

"ದಸರಾ" ಎಂದೊಡನೆ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಮೊದಲು ಬರುವುದು "ಜಂಬೂಸವಾರಿ" ದೃಶ್ಯ. ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ದೀರ್ಘವಾದ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಅದು ಮಂಗಳ ಹಾಡಿದಂತೆ. ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲ ಹಿಂದೆ ಹೋದರೂ, ಜನತಾ ಜಂಬುಸವಾರಿ ಮುಂದೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಹೊಳಪು ಮಾಸಿಲ್ಲ. ಈಗಲೂ ಆಸಕ್ತ ಜನ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಕಾದಿದ್ದು ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆನೆಗಳಿಲ್ಲದ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಕಷ್ಟ. "Hamlet without Prince of Denmark" ಎನ್ನುವ ನಾಣ್ಣುಡಿಯಂತೆ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡಲ್ಲಿ ಬೇಕಿದ್ದರೆ "ಶ್ರೀರಾಮನಿಲ್ಲದ ರಾಮಾಯಣ" ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಮೊನ್ನೆ ನಡೆದ "ವಿಜಯದಶಮಿ" ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ನೋಡಲು ಮೈಸೂರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಿತ್ತು. ಈಗ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಮೊದಲಿಗಾದರೆ ಒಬ್ಬರು ಮಹಾರಾಜರಿದ್ದರು. ಈಗ ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರ ಇರುವುದರಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೊಬ್ಬ "ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮಹಾರಾಜ" ಎಂದುಂಟು. ಆದರಿಂದ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಈ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಮೊನ್ನೆ ನಡೆದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡೆ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಅನುಭವಗಳು.

ನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಎಂದಿನಂತೆ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ. ಆರು ಬಾರಿ ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ "ಅರ್ಜುನ" ಆನೆ ಈ ಸಲ "ನಿಶಾನೆ ಆನೆ" ಆಗಿತ್ತಂತೆ. ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದು "ಪ್ರಶಾಂತ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆನೆ. ಒಟ್ಟು ಹನ್ನೊಂದು ಆನೆಗಳು ಇದ್ದವಂತೆ. ಪ್ರಶಾಂತ ಆನೆ ತನ್ನ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಗಜಗಾಂಭೀರ್ಯ ಧರಿಸಿ ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಿತಂತೆ. ಅದು ಹೊತ್ತಿದ್ದುದು 750 ಕೆಜಿ ತೂಕದ ಅಂಬಾರಿ ಎಂದು ಸುದ್ದಿ.  ಇಲ್ಲ, ಅಂಬಾರಿಯದ್ದು ಕೇವಲ 80 ಕೆಜಿ ತೂಕ ಎಂದು ತಜ್ಞರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿರುವ ವಿಡಿಯೋ ಸಹ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. 

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜಂಬೂಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಬಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದು "ಸೋಮಣ್ಣ" ಹೆಸರಿನ ಆನೆ. 450 ಕೆಜಿ ತೂಕದ ಅಂಬಾರಿ ಎಂದು ಸುದ್ದಿ. ಇಲ್ಲ, ಅದು 50 ಕೆಜಿ ಅಂಬಾರಿ ಎಂದು ತಜ್ಞರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿರುವ ವಿಡಿಯೋ ಇನ್ನೂ ಬಂದಿಲ್ಲ. ನಾಳೆ, ನಾಡಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಬರಬಹುದು. ಕಾದು ನೋಡೋಣ.

"ಸೋಮಣ್ಣ" ಆನೆ ಇನ್ನೆರಡು ಆನೆಗಳ ಜೊತೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ಕಡೆ ಜೋರಾಗಿ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗಿದವಂತೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರಿ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನೂ ಸಿಡಿಸಿದರಂತೆ. ಇದರಿಂದ ಭಯಗೊಂಡ ಸೋಮಣ್ಣ ದಿಕ್ಕಾಪಾಲಾಗಿ ಓಡಿದನಂತೆ. ಜನ ಚಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿ ಆದರಂತೆ. ಅಂಬಾರಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿತಂತೆ. ಕಡೆಗೆ ಆನೆಗೆ ಅರಿವಳಿಸುವ ಮದ್ದು ಕೊಟ್ಟು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತಂದರಂತೆ. ಆನೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಕಳಿಸಿ ಮುಂದಿನ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಡೆಸಿದರಂತೆ. ಹೀಗೆ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳಿರುವ ವಿಡಿಯೋ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಆಸಕ್ತರು ನೋಡಬಹುದು.

******

ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಯೂ ಒಂದು. ಅದು ಪ್ರಿಯವೇನೋ ಹೌದು. ಆದರೆ ದೂರದಿಂದ ಮಾತ್ರ. ಅದರ ಭಾರಿ ಗಾತ್ರ, ಚಿಕ್ಕ ಪಿಳಿ ಪಿಳಿ ಕಣ್ಣುಗಳು, ನಿಧಾನವಾದ ನಡೆ, ದೊಡ್ಡ ಸೊಂಡಿಲು, ಕಂಭದಂತಹ ಕಾಲುಗಳು, ಮೊರದಗಲ ಕಿವಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಬಾಲ, ಮುಂತಾದುವು ಬಲು ಆಕರ್ಷಕ. ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಮಗೆ "ಒಂಟಿ ಸಲಗ" ಎದುರಾದರೆ ಹೇಗಿರುವುದು? ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರನ್ನೇ ಕೇಳಬೇಕು! ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಆನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ "ಮಂದಗಜಗಮನೆ" ಎಂದು ಕವಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದೇ ಹೇಳಿದ್ದು. (ಹಾಗಂದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾತ್ರವೂ ಗಜದಂತೆ ಇರಬೇಕೆಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳಿದರೆ ಅದು ಆನೆಯ ತಪ್ಪಲ್ಲ). ಆನೆ ನಡೆಯುವುದು ಅಷ್ಟೇನೂ ನಿಧಾನವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಗಾತ್ರದಿಂದ ನಮಗೆ ಹಾಗೆನಿಸುವುದು. ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಾಗ ಅದು ಓಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ನಮ್ಮನ್ನೂ ಓಡಿಸಬಲ್ಲುದು.

ಆನೆಗೆ ಆಗಾಗ ಒಂದುರೀತಿಯ ಸೊಕ್ಕಿನಿಂದ ಮೆರೆಯುವ ಸಮಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಆನೆಗೆ "ಮದ ಏರಿದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮದ ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಯಾರನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಆಡಿದ್ದೇ ಆಟ. ಹತ್ತಿರಿದ್ದ ಗಿಡ-ಮರಗಳನ್ನೇ ಕಿತ್ತು ಚೆಂಡಾಡುವುದು. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಿ ಯಾರೂ ಹೋಗಲು ಇಷ್ಟ ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮದ ಬಂದಾಗ ಅದು ಕಂಠಮಟ್ಟ ಕುಡಿದಿರುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂರಾಡುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ತಲೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶಾಲವಾದ ಕಿವಿಗಳ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ದ್ರವ ಸೋರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸುವಾಸನೆ ಇರುತ್ತದಂತೆ. ದುಂಬಿಗಳು ಆ ವಾಸನೆಗೆ ಆನೆಯ ಮದಸ್ಥಳ ಮುತ್ತುತ್ತವಂತೆ. ಹೀಗೆ ಕವಿಗಳು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೀಗೆ ಮದರಸ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾವೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ದುಂಬಿಗಳು ಝೇಂಕರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.

ಮಹಾಕವಿ ಬಾಣಭಟ್ಟ ತನ್ನ "ಕಾದಂಬರಿ" ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡುವಾಗ "ಮದಿಸಿದ ಆನೆಗಳ ಮದೋದಕ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಆ ಭೂಮಿ ಅದರಿಂದಲೇ ತೊಯ್ದು, ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಅತಿ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಳೆಯ ನೀರಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಮದೋದಕ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಅವನ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ.

******

ಆನೆಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಬಲ ಇದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯ ಅನೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜೆಸಿಬಿ ಮೊದಲಾದ ಯಂತ್ರಗಳು ಬರುವ ಮೊದಲು ಭಾರ ಹೊರಲು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳು ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು, ಆನೆಗಳನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ. "ಚತುರಂಗ ಬಲ" ಎನ್ನುವ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದೇ ಆನೆಗಳ ಬಲ. "ಆನೆ ನಡೆದದ್ದೇ ದಾರಿ" ಎನ್ನುವ ಗಾದೆಯ ಮಾತಿನಂತೆ ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯ ಭೇದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಅವುಗಳ ಆಕಾರದಂತೆ ದೊಡ್ಡದೇ ಆಗಿತ್ತು .

ಅಂತಹ ಭಾರಿ ಗಾತ್ರದ ಆನೆ ಆರಂಗುಲ ಉದ್ದ ಇರುವ ಮಾವುತನ "ಅಂಕುಶ" ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತ ಮಾವುತನ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಬಾಗು ಎಂದಾಗ ಬಾಗುತ್ತದೆ. ಸೊಂಡಿಲೆತ್ತಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ! ಸಣ್ಣ ಅಂಕುಶದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಾವುತ ದೊಡ್ಡ ಆನೆಯನ್ನು ಚಾಟಿ ಬುಗುರಿಯನ್ನು ಆಡಿಸುವಂತೆ ಆಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳಲು ಬಲವಂತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆನೆ ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಅದರ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. 

******

ಆನೆ ಒಂದು ಬಲಾಢ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ. ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೊಕ್ಕು ಬಂದು ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಯಾರ ಅಂಕೆಗೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡವರು ಹೆದರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಸಹವಾಸ ನಮಗೆ ಬೇಡ ಎಂದು ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಜನರ ಮಧ್ಯೆ ಅಂತಹ ಆನೆ ನುಗ್ಗಿ ಬಂದರೆ ಮೊನ್ನೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯಲ್ಲಿ ಆದಂತೆ ಜನ ದಿಕ್ಕಾಪಾಲಾಗಿ ಓಡುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲಾ ಸರಿ. ಒಪ್ಪತಕ್ಕ ಮಾತು.

ಇಂತಹ ಆನೆಯೊಂದು ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ ಸೇರಿಕೊಂಡರೆ ಹೇಗೆ? ಅದಕ್ಕೆ ಮದ ಬಂದರೆ ಏನು ಕಥೆ? ಒಂದು ಆನೆಯೇ ಇಷ್ಟು ಧಾಂಧಲೆ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೇರಿದರೆ ಏನಾಗುವುದು? ಒಂದರ ಬದಲು ಎಂಟು ಆನೆಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲೇ ಮನೆ ಮಾಡಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರೆ ನಮ್ಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಏನಾಗುವುದು? ಇಂತಹ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಅಂಕುಶ ಎಂದು ಏನಾದರೂ ಉಂಟೇ? ಕಾಡಾನೆಗಳನ್ನು ಪಳಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಈ ನಮ್ಮಲ್ಲೇ ಇರುವ ಈ ಆನೆಗಳ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೇ? ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳೇ.

ಮಹಾನುಭಾವರಾದ ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರು ತಮ್ಮ ಅಮೂಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ "ಬಿನ್ನಹಕೆ ಬಾಯಿಲ್ಲವಯ್ಯಾ" ಎನ್ನುವ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲೇ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ, ಆಗಾಗ ಮದವೇರಿ ಘೀಳಿಡುವ ಆನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಹೀಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ:

ಅನ್ನಮದ ಅರ್ಥಮದ ಅಖಿಳ ವೈಭವದ ಮದ

ಮುನ್ನಪ್ರಾಯದ ಮದವು ರೂಪ ಮದವು 

ತನ್ನಸತ್ವದ ಮದ ಧಾತ್ರಿ ವಶವಾದ ಮದ 

ಇನ್ನು ತನಗೆದುರಿಲ್ಲವೆಂಬ ಮದದಿಂದ 

ನಾನು ನಿನ್ನ ಮರೆತೆನೋ ಹರಿಯೇ!

 

ಅನಂತ ಅಪರಾಧ ಎನ್ನಲ್ಲಿ ಇರಲಾಗಿ 

ಬಿನ್ನಹಕೆ ಬಾಯಿಲ್ಲವಯ್ಯಾ 

ಅಬ್ಬಾ! ಎಂಟು ಆನೆಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹ-ಬುದ್ಧಿ-ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಕುಳಿತಿವೆ. ಮದವೇರಿ, ಸೊಕ್ಕಿನಿಂದ ನುಗ್ಗಲು ತಯಾರಾಗಿವೆ. ನಾವು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಜಾಗರೂಕರಾದರೂ ಸಾಕು. ಹೊರನುಗ್ಗಿ ದಿಕ್ಕಾಪಾಲಾಗಿ ಓಡಲು ಕಾದು  ನಿಂತಿವೆ. 

******

ಈ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ಎಂಟು ಆನೆಗಳು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ನಿಂತಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಆನೆಗಳು. ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಗಜಗಳು. ಆದದ್ದರಿಂದ "ದಿಗ್ಗಜಗಳು". 

ಐರಾವತ, ಪುಂಡರೀಕ, ವಾಮನ, ಕುಮುದ, ಅಂಜನ, ಪುಷ್ಪದಂತ, ಸಾರ್ವಭೌಮ, ಮತ್ತು ಸುಪ್ರತೀಕ ಎಂದು ಹೆಸರಿನ ಈ ಎಂಟು ಆನೆಗಳು ಅಷ್ಟದಿಗ್ಗಜಗಳು. ಇವುಗಳ ಜೊತೆ ಅವರ ಜೊತೆಗಾತಿಯರೂ ಉಂಟು. ಎಂಟು ಜೊತೆಗಾತಿಯರು. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಭ್ರಮು, ಕಪಿಲಾ, ಪಿಂಗಳಾ, ಅನುಪಮಾ, ತಾಮ್ರಕರ್ಣಿ, ಶುಭ್ರದಂತಿ, ಅಂಗನಾ, ಮತ್ತು ಅಂಜನಾವತಿ. ಈ ದಿಗ್ಗಜಗಳು ಆಗೊಮ್ಮೆ, ಈಗೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಲ್ಲಾಡಿದರೆ ಭೂಕಂಪ ಆಗುವುದು!

ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ಎಂಟು ಆನೆಗಳು ಯಾವುವು?  ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

1. ಅನ್ನ ಮದ 
2. ಅರ್ಥ (ಹಣಕಾಸು ಅಥವಾ ಐಶ್ವರ್ಯ) ಮದ 
3. ಅಧಿಕಾರ ಮದ 
4. ವಯಸ್ಸಿನ (ಯೌವನ) ಮದ 
5. ವಿದ್ಯೆಯ ಮದ 
6. ಕುಲದ (ವಂಶದ/ಕುಟುಂಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ) ಮದ 
7. ಕರ್ಮದ (ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಳಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವ) ಮದ 
8. ಶೀಲ (ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆ) ಮದ 

ಇವು ಎಂಟು ನಮ್ಮ ದೇಹ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಕಾಯುವ ಎಂಟು ದಿಕ್ಪಾಲಕರು. ಇವನ್ನು ಸರಿದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ. ಮದವೇರಿ ದಿಕ್ಕಾಪಾಲಾಗಿ ಓಡಲು ಬಿಟ್ಟೆವೆಂದರೆ ನಾವು ಕೆಟ್ಟೆವು!

ತಮಾಷೆಯ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದುದು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆ ಹೊಂದಿರುವುದು ಸ್ವತಃ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಅವೇ ಸೊಕ್ಕಿಗೆ ಕಾರಣ ಅಗಬಹುದು. ಬೆಳಕು ಕೊಡುವ ಬೆಂಕಿ ಮನೆ ಸುಡುವಂತೆ. 

******

ಈ ಎಂಟು "ಅಷ್ಟ ಮದಗಳು" ಹೇಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಿಗೆ ಅಂಕುಶ ಎಲ್ಲಿವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಮುಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡೋಣ.

Navaratri and Weight Reduction

This is the Navaratri season and it is just concluding. Celebrations are on in various parts of India and the world, in different forms and traditions. There are distinct features for celebrating the event according to local practices and customs. Those who celebrate the period as per ancient practices continue to do so, as they have been doing for generations. 

Modren corporate environment cannot be left behind. It has not only developed its own celebrating culture, but also making full use of all modren tools including the latest addition. Artificial Intelligence (AI) is everywhere in such celebrations, right from generating innumerable and unbelievable images to greet near and dear ones and also those far and in-between. 

There are dress codes with different colour of dresses for each day. Earlier we believed that it depended on the wardrobe of the Head of HR, but now it appears to have stabilised. There are mandatory photos followed by sumptuous lunches and so on.

Celebration photos and videos are shared online immediately, and often live. There may be a select breed who may dispense with their own celebrations in order to make time to watch other's celebration live online. After all, sacrificing one's own celebration is also a great contributor. It is possible to be selfless even in these times, you know. One doesn't know whether fashion industry is boosting the celebrations or festive fervour is boosting the fashion industry. It may even be both and complementary to each other.

******

There are two "Navaratri" celebrations every year, though the word Navaratri makes most think of the one in the month of September - October in the calendar. As per the lunar calendar, the nine days period starting each half-year is a "Navaratri". The one in the month of Chaitra (starting from Ugadi day) is known as "Vasanta Navaratri" and ends with "Sri Rama Navami". The one starting in the month of Aswina (Ashwayuja) (which is now getting concluded) is known as Sharat Navaratri or "Sharannavaratri". The first heralds Vasanta Ritu while the second brings in Sharadritu. 

Sharannavaratri has three major types of celebrations:

• Recital of "Srinivasa Kalyana" as depicted in "Bhavishyottara Purana", for a period of 9 days. The tenth day, Vijaya Dashami, coincides with the "Brahma Rathotsavam" of Sri Srinivasa at Tirumala (Tirupati).
• Recital and more particularly, enactment of "Ramayana" in the form of "Ramlila". The celebrations end with burning the effigies of Ravana and others, signifying the victory of the good over evil.
• Recital of "Durga Saptashati" or "Chandi Path" during the nine day period. 

There are other celebrations as well during the period according to local customs and practices. In Karnataka, it is a grand "Nada Habba", meaning a celbration for the entire state.

******

"Durga Saptashati" refers to Seven hundred shlokas of Chapters 81 to 93 (some include one or two other chapters also) of Sri Markandeya Purana, said to have been told to Sri Markandeya by Chaturmukha Brahma. The recital typically covers the following:

• Devi Kavacha: These 61 shlokas (some say 47) are like an armour for a soldier, as the word Kavacha suggests. This recital is to work as spiritual shield to protect the body and mind of the reciter during the period of recital. This is to prevent any influence of negative forces that defeat the objective of the process. 
• Argala Stotra: These 27 shlokas are recited to remove obstacles and instil concentration during the recital. 
• Keelaka: These 16 shlokas are like key to the hidden deeper meanings of the chant. The full range of the secret learnings are to be unlocked by chanting this.
• Saptashati: The seven hundred verses from Markandeya Purana, that sing the praise of Mother Godess.

The "Nava Durga" forms are worshipped during the chants, as per details available in the Kavacha.

Devout chanters take cold water bath before starting the chants (as well at the conclusion, if there is such practice). The whole process takes three to four hours. They usually stay on one meal a day at noon and devote the evenings to other allied prayers. It is a very rigorous exercise and done with full devotion.

Many have the practice of doing this parayana (or in parts for paucity of time) even on other days as well (outside Navaratri).

The popular chant shlokas "Ya devi sarvabhuteshu....." are a part of this Saptashati and come from the 82nd Chapter of Markandeya Purana.

******

Obesity or being "Overweight" is a major health issue for many. It is "Mother of all diseases". Younger generations believe in "being fit", whatever it means. "Weight reduction" programs are routinely advised by doctors to heavy patients. GLP-1 (Glucagon-like Peptide-1) is a FDA approved medication line that puts people on weight-loss actions. Available as injections, and now as tablets, this medication helps patients by sending signals to the brain during food consumption process that the stomach is full. Many people take this medication to lose weight.

Some young people take to "Intermittent Fasting" to reduce weight. It is nothing but cycles of eating and fasting. Modren research has shown that fasting and eating alternately or fasting in between eating (call it eating in between fasting if you so like), helps reduce weight. Some drink hot water in the morning, have a lunch just before noon and a meal just before sunset. There is no worry of breakfast or dinner. This, they say makes then energised and helps lose weight.

******

Modren research is fast finding many innovative methods of medicine and living methods. The latest entrant to the drinks in top demand is "Turmeric Latte". Latte in Italian means "Milk". In other words, it is turmeric (and some black pepper) mixed with Milk! Our grandmothers have been using this for centuries as a home remedy for cold and allied infections. They did not have the benefits of laboratory research.

Our system of Ekadashi, Monday or Saturday fasting, Shivaratri, were nothing but intermittent fasting. But it was not acceptable. 

Those doing "Durga Saptashati" or "Chandi path" chanting are also on such program with one meal a day for nine days. They get the mental and spiritual satisfaction as well as physical benefits of weight loss programs. 

Maybe, next year some research organisation may unearth this truth and there may be regular "Saptashati tours to India" from other countries, as a part of weight reduction process!

******  

Prime Minister Narendra Modi is on record of being on fast for the entire nine days of Navaratri by consuming only hot water. He attends to all his duties without exception, including undertaking rigorous international tours.

There may not be any takers for such 9-day weight reduction tour.

ಮುತ್ತಿನ ಮರ

ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರ "ಹೂವ ತರುವರ ಮನೆಗೆ ಹುಲ್ಲ ತರುವ" ಎನ್ನುವ ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದೆ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024) ಒಂಭತ್ತು ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದೆವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಚಿಕೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ "ಸರಸಿಜಾಕ್ಷನ ಸಕಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ" ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ ಓದಬಹುದು. ಇದರ ಹಿಂದು-ಮುಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಲಿಂಕುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಓದಬಹುದು.

ಪರಮಾತ್ಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಲ್ಲದ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ (unfettered freedom) ಚಿಂತಿಸುವಾಗ ಅದನ್ನು ನಮ್ಮ ಮಿತವಾದ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸುವುದು ಆಗದ ಕೆಲಸ. ಇದನ್ನು ನಾವು ಎಲ್ಲಿಯೋ ಓದಿಕೊಂಡು, ಅಥವಾ ಯಾರೋ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ತಾಗಿ ಕಂಡ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಅರ್ಥ ಸಿಗಬಹುದು.

ನಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಅನೇಕ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಆಳವಾದ ವಿಷಯಗಳ ನಾಟಿ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವು ಮುಂದೆ ನಾವು ಬಾಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾಗಿದಂತೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಒಂದು ಅನುಭವವನ್ನು ಈಗ ನೋಡೋಣ.

******

ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ "ಸರಸಿಜಾಕ್ಷನ ಸಕಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ" ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತಿರುಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಹೋಗೋಣ. 

ಅವನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರವೇನು? 

• ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಲೇಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.
• ಯಾವುದಾದರೂ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ವಿಧಿ ಇಲ್ಲ. 
• ಹಾಗೆ ಮಾಡಬಾರದು ಎನ್ನುವ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ. 
• ಇದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ.
• "ಮಾಡಿದಮೇಲೆ ಮುಗಿದುಹೋಯಿತು; ಮತ್ತೆ ಬಲಾಯಿಸುವಂತೆ ಇಲ್ಲ" ಎಂದಿಲ್ಲ.
• ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾದು ಕುಳಿತಿರಬೇಕೆಂಬ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ.
• ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ನಂತರ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ.
• ಹೋಗಲಿ, ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಕಟ್ಟುಪಾಡಿಲ್ಲ.
• ಮಾಡಿದ್ದು ಸರಿ ಇದೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡುವ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ.
• ಅವನು ಮಾಡುವುದು ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ.
• ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಏಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಳುವವನೂ ಇಲ್ಲ.
• ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳದೆ ಬಿಟ್ಟ ಇನ್ಯಾವುದೋ ನಿಯಮ-ನಿಬಂಧನೆ ಇಲ್ಲ.

"ಕರ್ತುಮ್, ಆಕರ್ತುಮ್ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಥಾ ಕರ್ತುಮ್ ಶಕ್ತ:". ಅವನು ಮಾಡಬಹುದು. He can do. ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದು. He can undo what is done. ಬೇರೇನನ್ನೋ ಸಹ ಮಾಡಬಹುದು. He can do something else as well!. ಇಂತಹ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅವನಿಗೆ ಉಂಟು. ಅವನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಂಟು.

****** 

ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಮನೆಗೆಲಸ ಸರಿತೂಗಿಸುವುದು ಬಲು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಮಗುವನ್ನು ಮಲಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮನೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲವೇ ಮಲಗಿರುವ ಮಗು ಏಳುವ ಮುನ್ನ ಮಾಡಿ ಮುಗಿಸಬೇಕು. ಕೂಸಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓಡಾಡುವ ವಯಸ್ಸಾದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯ ಕಷ್ಟ. ಮಗುವಿನ ತುಂಟತನಕ್ಕೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸಿಗುವುದಕ್ಕೆ ಬಿಡದಂತೆ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಮುಗಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ.

ತಾಯಿ ಯಶೋದೆಯ ಮಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಷಯವಂತೂ ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮತ್ತು ಬಹು ಬೆಲೆ ಬಾಳುವ ಮುತ್ತಿನ ಸರ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಆನಂದದಿಂದ ಮೊಸರು ಕಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಎಷ್ಟು ನಾಜೂಕಾಗಿ ಕಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮಲಗಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣ ಆ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಎದ್ದು ಬಂದ. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಅಮ್ಮನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡ. ಮಗನನ್ನು ಮುದ್ದಿಸಲು ಕಡೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿದಳು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದೂರ ಓಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ. ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ ಕಿತ್ತುಹೋಗಿ ಮುತ್ತುಗಳೆಲ್ಲಾ ಚಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿ ಆದವು.

ಮಗುವನ್ನು ಬೈದು ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ತಾಳ್ಮೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲಾ ಮುತ್ತುಗಳನ್ನೂ ಆರಿಸಿಟ್ಟಳು. ಸಂದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದೊಂದು ಮುತ್ತೂ ಹುಡುಕಿ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸಾಕು ಸಾಕಾಯಿತು. ಸೊಂಟ ನೋವು ಬಂತು. ಸದ್ಯ, ಎಲ್ಲಾ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂದು ಸಮಾಧಾನ ಆಯಿತು. ಈಗ ಎಲ್ಲಾ ಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಸ ದಾರದಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸಿಕೊಂಡು ತಯಾರು ಮಾಡಬೇಕು. ಕೃಷ್ಣ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವನು ರಾತ್ರಿ ಮಲಗಿದ್ದಾಗ, ಬೆಳಗ್ಗೆ ಏಳುವ ಮೊದಲು, ಅಥವಾ ಹೊರಗಡೆ ಹೋದಾಗ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಮುಗಿಸಬೇಕು. ಮಾರನೆಯ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಎಂದುಕೊಂಡಳು. 

******

ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರು ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಒಂದು ದೇವರನಾಮದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:

ಹೊತ್ತಾರೆ ಎದ್ದು ಕುಳಿತು ಗೋಪ್ಯಮ್ಮ ತಾನು 

ಮುತ್ತ ಪೋಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು 

ಅತ್ತಲಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಬಂದು 

ಒಂದು ಮುತ್ತು ಕೈಲಿ ಪಿಡಿದು

ಹಿತ್ತಿಲಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಪೋದ 

ಸೂಜಿ-ದಾರ, ಆರಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ಮುತ್ತುಗಳು, ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಣಿಸುವುದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಹೊತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವ ಪದ (ಹಳ್ಳಿ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ವತ್ತಾರೆ ಅನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು) ಈಗ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ನಿಂತೇಹೋಗಿದೆ. ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅನ್ನುವುದೂ ಇಲ್ಲ. (ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ "ಅರ್ಲಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್" ಎಂದುಬಿಡುತ್ತೇವೆ!) ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಅದು ಯಾವ ಮಾಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದನೋ! ಮುತ್ತಿನ ಗುಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುತ್ತು ಎತ್ತಿಕೊಂಡ. ಯಶೋದೆ "ಕೃಷ್ಣಾ, ಬೇಡ. ಅದನ್ನು ಇಟ್ಟುಬಿಡು" ಅನ್ನುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಿಲಿನ ಕಡೆ ಓಡಿದ. ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದನ್ನು ಹಿತ್ತಿಲಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೋ ಎಸೆದವನು ಓಡಿ ಹೊರಟೇ ಹೋದ. ಆ ಹಿತ್ತಿಲೋ, ನಂದಗೋಪನ ನೂರಾರು ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಹಿತ್ತಿಲ ಪ್ರದೇಶ. 

ಅವನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದು ಒಂದೇ ಮುತ್ತು. ಆದರೆ ಅದಿಲ್ಲದೆ ಹಾರ ಪೂರ್ಣ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸರಿ-ಸಮನಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಯಶೋದೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಕೋಪ ಬಂತು. 

ಸಿಟ್ಟು-ಸಿಟ್ಟಿಲಿ ಎದ್ದಳು 

ಗೋಪ್ಯಮ್ಮ ತಾನು ದುಷ್ಟ ಕೃಷ್ಣ ಮೇಲೆ 

ಕೇರಿ-ಕೇರಿ ಹುಡುಕಿದಾಳು 

ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ತಿರುಗಿದಾಳು 

ಪೋಣಿಸುವ ಕೆಲಸ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಬಿಟ್ಟು ಥಟ್ಟಂತ ಎದ್ದಳು. ಅವನ ಹಿಂದೆ ಓಡಿದಳು. ಅವನೇನು ಅವಳ ಕೈಗೆ ಸಿಗುವವನಲ್ಲ. ಕಾಣದಂತೆ ಎಲ್ಲಿಗೋ ಹೋದ. ಇವಳು ನಂದಗೋಪನ ರಾಣಿ. ಅನೇಕ ಸೇವಕರು. ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಅಭ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. ಗೋಕುಲದ ಸಂದು-ಗೊಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದಳು. (ನಂದಗೋಪನ ಮಂದಿರಂಗಳ ಸಂದು-ಗೊಂದಿನಲಿ ಎನ್ನುವ "ಪಿಳ್ಳಂಗೋವಿಯ ಚೆಲ್ವ ಕೃಷ್ಣನ ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಿರಿ?" ಕೃತಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ). ಕಡೆಗೆ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಏನೂಮಾಡಲು ತೋಚದೆ ಒಂದೆಡೆ ನಿಂತಳು.

******

ತಾಯಿ ಬಸವಳಿದು ನಿಂತಿರುವುದು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ತಕ್ಷಣ ಯಾವುದೋ ಸಂದಿಯಿಂದ ಬಂದವನು ಮುಂದೆ ನಿಂತ!  ಅಮ್ಮನ ಕೈ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ತಾನೇ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದ. ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಯಶೋದೆಯ ಮಾತೃತ್ವ ಜಾಗೃತವಾಯಿತು. ಮಗು ಬೆಳಗ್ಗಿನಿಂದ ಏನನ್ನೂ ತಿಂದಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಆತಂಕ ಮುಂದೆ ಬಂದಿತು.

ಹೊತ್ತು ಬಹಳ ಆಯಿತೆಂದು 

ತುತ್ತು ಮಾಡಿ ಉಣಿಸಿದಾಳು

ಮುತ್ತು ಏನು ಆಯಿತೆಂದು 

ಒತ್ತಿ-ಒತ್ತಿ ಕೇಳಿದಾಳು!

ಒಂದು ಕಡೆ ಹಸಿದ ಕಂದನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಕೈತುತ್ತು ಕೊಡುವಳು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಮುತ್ತಿನ ಯೋಚನೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿದಳು. ಮುದ್ದು ಸುರಿಯುತ್ತಾ ಕೃಷ್ಣ ತುತ್ತುಗಳನ್ನು ತಿಂದ. "ಮುತ್ತು ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ ಅಮ್ಮಾ", ಅಂದ.

ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯ ಕರೆದು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ತಾನು 

ಹಿತ್ತಿಲ ಮುತ್ತಿನ ಮರ ತೋರಿದ

ಎಂಟು-ಎಂಟು ಕೊಂಬೆ ಒಡೆದು 

ಗೊಂಚಲಾಗಿ ಜಗ್ಗುತಿರಲು 

ಕೊಯ್ದು ಕೊಯ್ದು ರಾಶಿ ಹಾಕಿದ 

ಪುರಂದರ ವಿಠಲರಾಯ 

ಯಾರಿಗೆ ಪೇಳಲಮ್ಮಾ? 

ಕೃಷ್ಣನ ಮಹಿಮೆ ಯಾರಿಗೆ ತಿಳಿವುದಮ್ಮಾ? 

ಕೃಷ್ಣ ಬಿಸಾಡಿದ್ದು ಒಂದು ಮುತ್ತು. ಅದು ಮೊಳಕೆಯಾಗಿ, ಚಿಗುರೊಡೆದು, ಬೆಳೆದು ಮರವಾಗುವ ಪದಾರ್ಥವಲ್ಲ. ಜಡವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜಡವಾದದ್ದು. ಗೊಬ್ಬರವಿಲ್ಲ. ನೀರಿನ ಆಸರೆಯಿಲ್ಲ. ಬೆಳೆಯುವವನ ಆರೈಕೆಯಿಲ್ಲ. ಎಸೆದು ಹೋಗಿದ್ದು ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ. ಮಧ್ಯಾನ್ಹಕ್ಕೆ ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ರೆಂಬೆ-ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಗೊಂಚಲು-ಗೊಂಚಲಿನ ಮುತ್ತುಗಳು ರಾಶಿ-ರಾಶಿಯಾಗುವಷ್ಟು ಬೆಳೆದು ತುಂಬಿ ನಿಂತಿವೆ!

******

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಹಾಡು ಬಹಳ ರಂಜಕ ಅನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕೃಷ್ಣನ ತುಂಟಾಟ ಮತ್ತು ಯಶೋದೆಯ ಪರಿಪಾಟಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಸುಂದರ ಕಥಾ ಪ್ರಸಂಗ. ಅಷ್ಟೇ.

ನಲವತ್ತು-ಐವತ್ತು ವರುಷಗಳ ನಂತರ "ಕರ್ತುಮ್, ಆಕರ್ತುಮ್ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಥಾ ಕರ್ತುಮ್ ಶಕ್ತ:. ಅವನು ಮಾಡಬಹುದು. He can do. ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದು. He can undo what is done. ಬೇರೇನನ್ನೋ ಸಹ ಮಾಡಬಹುದು. He can do something else as well!. ಇಂತಹ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅವನಿಗೆ ಉಂಟು. ಅವನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಂಟು." ಎನ್ನುವ  ಪ್ರಮೇಯಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ಅನನ್ಯ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಎಂದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಆಗುತ್ತಿದೆ. 

• ಅತ್ಯಂತ ಜಡವಾದ ಒಂದು ಮುತ್ತು ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯದ ಬೀಜದಂತೆ ಆಯಿತು. (ಅನ್ಯಥಾ ಕರ್ತುಮ್ ಶಕ್ತ:)
• ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎಸೆದುಹೋದ ಮುತ್ತು, ಮಧ್ಯಾನ್ಹದ ವೇಳೆಗೆ ಮುತ್ತಿನ ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿತು. (ಅವನೇ ಕಾಲರೂಪ!)
• ಅವನ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿ ನಾವು ಏನೂ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. (ಅವನು ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ. ಅನಂತ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು)
• ಅವನನ್ನು ನಾವು ಹಿಡಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಆಗ ಅವನೇ ತಾನಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಾನೆ. 
• ನಾವು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ನಿಂತಾಗ ಅವನು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.
• ಯಶೋದೆಗೆ ಮನೆಗೆ ಕರೆತಂದಂತೆ ಜೀವರನ್ನು ಮುಕ್ತಿ ಎಂಬ ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.
• ಯಶೋದೆಯಿಂದ ಕೊಂಡೊಯ್ಡಿದ್ದು ಒಂದು ಮುತ್ತು. ನಂತರ ಅವಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಮುತ್ತಿನ ರಾಶಿ. (ಕೊಡುವನು ಆನಂತ ಮಡಿಮಾಡಿ. ಮೂರ್ಮಡಿ, ನಾಲ್ಮಡಿ ಅಲ್ಲ. ಅನಂತ ಮಡಿ)
• ಲೋಕದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ. ಹುಟ್ಟೇ ಇಲ್ಲದವನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯ ತಾಯಿ?

ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಒಂದು ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:

ಕಾಲಾಂತರ್ಗತ ಕಾಲ ನಿಯಾಮಕ ಕಾಲಾತೀತ ತ್ರಿಕಾಲಜ್ಞ

ಕಾಲ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕಾಲ ನಿವರ್ತಕ ಕಾಲೋತ್ಪಾದಕ ಕಾಲರೂಪ ತವ ದಾಸೋಹಂ 

ಕೃತಿಯ ಒಂದೊಂದು ಪದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಪುಟ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆಯಬಹುದು.

ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ ಕೇಳಬಹುದು:

******

ಮೊದಲಿಗೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಮನಸ್ಸಾಗಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಅರ್ಥ ಆಗಬೇಕು. ಇಷ್ಠಾದನಂತರ ಅರ್ಥವಾಗಿದ್ದು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕು. ಕಡೆಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಒದಗಿಬರಬೇಕು!

ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೈತಪ್ಪಿದರೂ ಹೋಯಿತು!

City Under The Sea

A news item today in the Times of India (15th October, 2026) has brought in a wave of memories related to this news. It has splendid historical, literature and cultural significance. There are also many lessons we can learn from these type of developments.

The picture given above is of "Poompuhar" monument on the seashore beach in the Mayiladuthurai district of Tamil Nadu. This place was earlier known as "Kaveripattanam" and part of Nagapattinam district. (Kaveripattinam in Krishnagiri district is a much modern town). This is the point at which river Kaveri joins the sea (Bay of Bengal). The thriving port city here was a major trade centre and capital of Chola Kings, nearly two thousand years ago. Reference of this Kaveripatnam is also available in the life history of Sri Raghavendra Swamiji, who ran a Gurukulam here before taking sanyas, under the aegis of Kumbhakona Matha.

The TNSDA (Tamil Nadu State Department of Archeology) and IMU (Indian Maritime University) have been jointly exploring the coastal areas in Tamil Nadu for sometime now. They conducted an exploration last month (September 2026) covering an area of about two square kilometers in the seabed, during their third phase of studies. This study has unearthed Terracotta ring wells and over 250 ceramic fragments, giving further important indications about the thriving city of "Puhar" during the period of Chola Kings. 

******

All states in the Union of India try their best to encourage their respective rich heritages of handicrafts. They have showrooms for this purpose in different parts of their states as well as major cities outside the respective states. Gujarat has "Gurjari", Rajasthan has "Rajasthali", Orissa has "Utkalika", Andhra has "Lepakshi" and so on. These names themselves give an indication of the state handicrafts they sell. 

Kaveri river waters sharing issue periodically divides the people in the two states of Karnataka and Tamil Nadu, especially in the areas in which the river waters are the lifeline for respective state farmers. But Mother Kaveri unites them. For their handicrafts emporiums, Karnataka uses the name "Kaveri", the place of the birth of the river (Tala Kaveri). Tamilnadu also uses Kaveri, with the name "Poompuhar", the place where the river merges with the sea!

******

Well-known Tamil epics of Sangam era, Silappadikaram and Manimekalai provide valuable insights about the great city of "Puhar" and the life therein during the Chola periods. 

Silappadikaram, the earliest Tamil epic, is a 5,700 lines long epic poem that tells the tragic story of a couple by name Kannagi and her husband Kovalan. It is set in the period of confluence of Hindu, Jain and Buddhist periods. 

Manimekalai is a 4,800 lines long epic poem. It is also the name of Kovalan's daughter, born from Madhavi, another character in Silappadikaram, a dancer. Manimekalai finally becomes a Buddhist nun.

We see many women with the name "Manimekalai". The word means "garland of jewels". Manimekalai is also believed to be the angel who guards the seas, or "Samudra Devate". 

The description of the city of Puhar being overwhelmed by the ocean some 1,500 years ago due to a mega Tsunami that destroyed the entire city can be found in these epics.

One can see the similarities between the Puhar city going under the sea with that of Dwaraka in Gujarat likewise. 

******

A film by name "Kannagi" was made in Tamil in the year 1942. But another film made in the year 1964 under the title "Poompuhar" has stayed in the memory of generations of filmgoers. This film made under the direction of Sri Neelakantan had screenplay and dialogues by Sri M Karunanidhi, who later became the Chief Minister of Tamil Nadu. 

Sri Karunanidhi was the Chief Minister of the state for five terms between 1969 and 2011. His background in literature and films gave him solid footing in the turbulent politics of the state. 

******

Sri M Bhaktavatsalam was the last Congress Chief Minister of Tamil Nadu. Sri C N Annadurai became the first Chief Minister from DMK party in 1967. In the next year, 1968, second World Tamil Conference was held in Chennai. As a part of the conference celebrations, ten statues of various icons representing the Tamil literature were erected along the Marina beach. A 10-foot bronze statue of Kannagi was also among them. Sri M Karunanidhi as the then PWD minister was actively associated with the conduct of the conference and erection of these statues.

The statue is at a point where the Triplicane road meets the main road along the marina beach. We used to pass the statue each day on our morning walks along the beach. One day in December, 2001 the statue had suddenly disappeared. We later came to know that the pedestal on which the statue was mounted was damaged by a truck and hence it was removed. It was kept in the Chennai museum for sometime. It has been re-installed in the same place in 2006. Picture given above is of this statue.

******

While collecting information from various sources for my mythological play "Madhavi", daughter of emperor Yayati (published last year), an opportunity to study more about the character "Madhavi" in Silappadikaram arose. The two women in the life of Kovalan, Kannagi and Madhavi are indeed two women with well defined personalities. But that has to wait for another day.

Three-in-One Boom Shankar

The picture given above is of a painting, one of the many that adorn the walls of our house. It is our practice to see this every morning. It is a beautiful piece of art as anyone can see. But there is much more to it. It triggers many thoughts and brings back the memories of past, of things and events that we have heard, seen and read from time to time.

This is a painting made by a brilliant Paris based painter of Indian origin. The artist has given it the name "Boom Shankar". We know of "Bhimashankar" (situate near Pune in Maharashtra), one of the twelve "Jyotirlingas" that any devout Shiva worshipper longs to see during his life time. He is "Bhima Shankar" and this is "Boom Shankar".

If you observe the above photograph, it looks like one painting, but they are actually three separate paintings with a continuing theme. They can be hung separately at three different positions on the walls. They can also be placed together side-by-side as done above. It is a 3-in-1 painting, three different pictures covering the same theme.

One can appreciate it as a piece of art and leave it there. One can also contemplate that it is a symbol of Lord Shiva, himself in deep penance. "Yad bhavam, tad bhavati". You see what you perceive.

****** 

Those who have visited the Ananta Padmanabha Swamy temple in Trivandrum, now Thiruvanantapuram, and deriving the name from the same Anantha, are familiar with having the darshan of the Lord through three doors. The idol is one, but you get the darshan through three different doors. The grand idol is 18 feet long and the devotees cannot see the entire statue from one point. They can see the face and chest from the first door, the "Kamalanabha" part with Lord Brahma sitting in the Lotus emanating from the navel of Ananta (hence the name "Padmanabha", the one having a lotus in his navel), and the lotus feet of the Lord through the third door. 

The view is from three sides, but the full picture is got from the combination of all the three. That was the first 3-in-1 I saw, first as a school boy in the 1960s, and several times again later in life. Each time it was a different experience, as with each passing year other experiences elsewhere in similar situations made it even more rewarding and enchanting.

******

Elephants, Lions, Tigers and such animals always generate interest among us, irrespective of our age. They did so even more in our childhood, when we had only seen their pictures but not in reality. Circus camps were bestowing an opportunity in our childhood to see them face to face. Such chances were available to the children living in big cities, but those of us living in villages did not have such luck. We had to be satisfied by the stories about such circus shows from those who had seen them, until we got a chance to see them in later years.

Our father returned to our village after a visit to Bangalore in 1958. My elder brothers and sisters were able to follow what he explained, but it generated a lot of interest among all of us. He had seen a show of "Kamala 3-Ring circus" or the "The Great Indian Circus". It had come to the Subash Nagar field, opposite to the Bangalore City Railway Station. The present Kempe Gowda Bus Station has occupied this field, which was originally known as "Darmambudhi Kere". Kempambudhi and Darmambudhi lakes were two reservoirs built in the memory of the two queens of Nadaprabhu Kempe Gowda, founder of Bengaluru, we were told in our childhood.

"Kamala Circus" was very famous for its three rings. It was a 3-in-1 show. Circus companies run their shows in a big tent with a ring shaped arena in the middle with spectators sitting around it. All circus companies have one such ring. But Kamala circus had three rings with action going on in all of them simultaneously. 

While the excitement of hearing the stories was great, I learnt much later that this circus was owned and started by a doyen of circus shows, Prof K Damodaran of Thalassery, Kerala. It was named as "Kamala Circus", named so after one of his daughters. The circus traveled for many years in countries like Ceylon (now Sri Lanka), Singapore, Philippines, Malaya (now Malaysia), Siam (now Thailand), Indonesia and Australia, for several years. 

The circus had more than a hundred artistes. There were also an equal number of animals. Its total weight while being transported through oceans was more than 300 tonnes! We were told that the circus ceased to exist because the ship transporting the circus capsized in the ocean due to fighting between the elephants on one of the journeys on the sea. It was very painful to hear it, and we believed it to be true as one could imagine what happens when elephants start fighting in a ship. They were days before "Fact Checks". It was much later that we learnt it to be false!

******

Raj Kapoor's 1970 film "Mera Naam Joker" was a 3-in-1 film. With a running time of over 4 hours (248 minutes), it still is one of the lengthiest films ever made. It is longer than the recent long running time films like Dhurandhar (214 minutes) and Dhurandhar: The Revenge (229 minutes). Mera Naam Joker had two intervals, similar to Raj Kapoor's earlier film Sangam (1964). Mera Naam Joker could as well have been three separate films. Those who saw English films in those days would remember that some English films actually started after the interval, with only Films Division newsreels, advertisements and trailers running before the interval!

As youngsters watching films we were interested in viewing the censor certificate at the beginning of the movie, since it showed the number of reels. Anything less than 16 reels was poor in our opinion as the film would be over quickly and not worth the 45 paise or 65 paise we paid for the ticket. (Compare this with the ticket prices in the Multiplexes of today). With one rupee in the pocket (which was itself hard to get when we were children) we could watch a movie and have snacks as well as groundnuts or something like that. (Popcorn or potato chips were available only in MG Road theatres). Mera naam Joker was "Paisa Vasool" in the true sense though many complained that they had to shell out extra money for a pill to cure the headache they got after viewing the film.

Some of the songs in the movie Mera Naam Joker are philosophical and with deep meaning, and are popular even today. Rumours were as interesting in those days as they are today. The news in circulation was that Raj Kapoor lost all his money by making this film as it was a commercial failure, and he made up the loss by later producing the movie Bobby (1973).

******

Back to Boom Shankar. Such 3-in-1 paintings are known as "Triptych" paintings. Triptych is a work of art divided into three separate panels or sections that form a single cohesive image or tell a connected story. They can be of the same size or with a bigger middle one and smaller side ones. (Many luxury hotels provide such mirrors as can be seen in the picture above). Some of them can be ringed together and shut enabling safe transportation. This method is also used in manufacture of jewellery, especially pendants. 

Two of the type are called "Diptych". Pair of writing tables that can be separated or joined as per the demands of the time, were popular in our childhood days. Restaurants also used such tables to meet the requirement according to number of guests.

Paintings with multi-panel works are known as "Polyptych" paintings.

Visitors to Indian Temples and Churches, especially ancient churches in Europe are familiar such Diptych and Triptych paintings depicting large canvas paintings, on glass ceilings and panels.

******

Each time one sees Boom Shankar, many such 3-in-1 thoughts come flooding in. But they have to wait for another day!